به عمل نياورده وبه بهانه كم و كاستيهاى نسخه ها از سودهاى فراوان آن محروم مانده اند، همه اين چاپها، حتى اشعار عربى چاپ شعرانى هم چندان منقّح و مطمئن از كار در نيامده است.
در اين جا بر سر آن نيسيتم كه به نقد چاپهاى قبلى و مقايسه آن با چاپ حاضر بپردازيم؛ اين كار را به پژوهندگان و منتقدان وا مى گذاريم و در آن صورت بسيار بجا خواهد بود به عنوان نمونه ترجمه آيات چاپ حاضر را با چاپهاى پيشين مقايسه كنند، تا روشن گردد كه چگونه نسخه هاى متأخر ـ كه نمونه هاى آن پيش روى ما هم هست ـ به خود اجازه تصرّف در ترجمه لفظ به لفظ آيات اين كتاب داده اند وحتّى توجّه نكرده اند كه اين ترجمه چگونه با ترجمه مجدّد آيات در بخش تفسيرى كتاب متفاوت و گاه متناقض از كار در مى آيد. بديهى است چاپهايى هم كه بر اين اساس صورت گرفته باشد، خالى از اين اشكال و صدها مورد بدخوانى و تصرّف بى وجه كاتبان نخواهد بود. [١]
چنان كه از جدول تعيين نسخه اساس اين چاپ (جدول شماره۲) بر مى آيد، دستنويسهايى كه ما اساس اين تصحيح قرار داده ايم، در مجلدات ۲۰ و ۹ تا ۱۷ به يقين و در جلدهاى ۱ تا ۴ به احتمال قريب به يقين (چون نسخه فاقد تاريخ است) از نسخه هاى سده ششم و درجلدهاى ۷ و ۸ بر اساس نسخه اى است كه از روى نسخه مورخ ۶۰۶ كتابت شده، و تنها در جلدهاى ۵ و ۶ و ۱۸ و ۱۹ است كه ناگزير به نسخه هاى متأخّرتر بسنده كرده ايم.
انتظار ما براى دستيابى بر نسخه اى كهن و كامل بيهوده بود؛ به ناگزير بر آن شديم كه نسخه اى چند گانه را اساس اين ويرايش قرار دهيم و درهر بخش از تفسير بر