شناخت نامه شيخ ابوالفتوح رازي - زمانی نژاد، علی اکبر - الصفحة ٢٢١
نمى پذيرد و وى موفق به نگارش آن نمى شود. و آنچه در برخى از شرح حالها آمده است كه وى تفسيرى نيز به عربى داشته است [١] استنباطى است از همين مقدّمه و اين، چنان كه روشن است، نشانگر تصميم وى براى نگارش تفسير عربى است و به هيچ روى، دلالت بر نوشته شدن آن ندارد.
آقاى يوسف شيرازى نوشته اند:
«... و وعده كرده اند كه پس از اتمام اين، تفسير ديگرى كه نيز جمعى از دانشمندان خواهش كرده اند، به زبان عربى تأليف نمايند؛ ولى تفسير عربى ايشان در دست نيست و ظاهر آن است كه موفق به تأليف آن نشده، والاّ ابن شهر آشوب و منتجب الدين حتما آن را نقل مى كرده اند». [٢]
ونيز در جاى ديگرى در اين زمينه نوشته اند:
«و از تفسير عربى وى، كه در مقدمه اين تفسير، تأليف آن را وعده داده اند، اثرى نيست. نگارنده شنيده بود كه دانشمند معاصر، آقاى شيخ آقا بزرگ تهرانى (دام عمره و توفيقه) مؤلف كتاب بزرگ الذريعه الى تصانيف الشيعه به نسخه اى از اين تفسير دست يافته، شرحى به ايشان عرض و استعلام از واقع نمود. درجواب مرقوم فرموده اندكه: من تا به حال، بدان دست نيافته ام؛ ليكن يكى از هنديها كه به عتبات مشرّف شده بود، وجود آن را در يكى از كتابخانه هاى هند خبر داد و بنا شد كه نمونه اى از آن را در مراجعت بدان جا، استنساخ و براى ما بفرستد امّا تاكنون نفرستاده است». [٣]
چگونگى تدوين
مؤلف، پيش از شروع به تفسير، ضمن هفت فصل از: اقسام معانى قرآن وبيان و