۱. اكنون كه تصحيح و طبع اين دفتر دانش و اختر بينش و طومار اسرار و اخبار آفرينش، أعنى تفسير شريف جِلاء الاذهان و جَلاء الاحزان كه طبق مثل معروف: «الأسماء تنزل من السماء» گلستانى دلگشا و غمزدا و بوستانى جان پرور و فرح افزاست، به آخر رسيد، لازم مى دانم امورى را كه مربوط به كامل تر بودن مقدمه است، در اينجا ياد كنم:
۱. بايد دانست، علاوه بر آنكه اين كتاب از جنبه معنى و تفسير كليد فهم قرآن و ترجمان كلام يزدان است (جلت أسماؤه و عمّت نعماؤه) و اين خود مقامى است كه به عقيده ما مسلمانان بالا دست و مافوق ندارد كه: ليس وراء عبّادان قرية، از جنبه لفظ و تعبير نيز پايه اى بس بلند و مرتبه بسيار ارجمند دارد؛ زيرا كه از متون مهمّه نثر فارسى مى باشد، به طورى كه از نقطه نظر ادبى درباره آن مى توان گفت كه: گنجى سراسر گهر و درجى لبالب در راست. و اين جنبه، اگر چه قابل مقايسه با جنبه نخستين نيست تا بتواند در برابر آن عرض اندام كند، ليكن در حد خود قدر و قيمتى بسزا و ارزش و اهميّتى گرانبها دارد؛ چنان كه بر اهلش پوشيده نيست، مخصوصاً با توجه به اينكه ابوالمحاسن در همه جا به تلخيص و اختصار مطالب به عبارت ابوالفتوح نپرداخته، بلكه در پاره اى موارد نظر داشته كه به جاى لغاتى كه ابوالفتوح به كار برده، لغات ديگرى كه مفيد همان معنى بوده، بياورد و به عبارت ديگر مرادف لغتى را كه ابوالفتوح به كار برده، به كار برد، از اين روى لغات فراوانى در اين كتاب به نظر مى رسد كه آنها در تفسير ابوالفتوح نيست، سرّش همين مطلب است كه گفتيم. پس، از اين جهت نيز مى توان گفت كه اين كتاب از منابع مهم لغوى و گنجينه هاى