حضرت به طور کلی دستور محاسبه می‌دهد ، ولی در روایات ما تفسیر بیشتر این مطلب این است که فرموده‌اند : « لیس منا من لم یحاسب نفسه فی کل‌ یوم » [١] . " هر کسی که هر شبانه‌روز یک بار به حساب خودش رسیدگی‌ نکند او از ما نیست " . چون اغلب شما پزشک هستید به شما مثال ذکر می‌کنم . شما که کار پزشکی دارید ، با اینکه کسی از شما حساب نمی‌کشد ، ولی آخر شب آن صندوقتان را یک حسابی می‌کنید که امروز چقدر درآمد داشتید ، و اگر در کار بیمارهایتان دقیق باشید یک صورتی از بیمارهایتان دارید ، یک حسابهایی دارید ، حساب می‌کنید که امروز چقدر و چگونه کار کردم .
همین جور بلبشو که هیچ حسابی در کار انسان نباشد نیست .
یکی از مفاخر دنیای اسلام در اخلاق این است که به الهام همین دستورها ما یک سلسله کتابها داریم در زمینه " محاسبة النفس " . سیدبن طاووس " محاسبةالنفس " نوشته ، کفعمی " محاسبةالنفس " نوشته ، و در اغلب‌ کتب اخلاقی اسلامی و شاید در همه کتب اخلاقی - که خواسته‌اند استیفاء کنند - این مسأله مراقبةالنفس و محاسبة النفس را مطرح کرده‌اند .

مشارطه ، معاتبه ، معاقبه

از نظر اسلام اگر کسی بخواهد خودش را تربیت کند ، اولین شرط ، مراقبه‌ است ، منتها می‌گویند قبل از مراقبه و محاسبه یک چیز هست ، و بعد از مراقبه و محاسبه نیز یک چیز . قبل از مراقبه " مشارطه "

[١] " کافی " ج ٢ ، ص . ٤٥٣