این شخص در مقابل اشخاص دیگر و احیانا بر ضد اشخاص دیگر . هر اندازه‌ که " خود " انسان جنبه شخصی و فردی و جدایی از خودهای دیگر پیدا کند مربوط به " ناخود " اوست ، یعنی مربوط به جنبه‌های بدنی و تن است ، ولی انسان در باطن ذات خود حقیقتی دارد که اصلا حقیقت اصلی ذاتش اوست‌ و اینهای دیگر را که به عنوان خود احساس می‌کند در واقع ناخود را خود احساس می‌کند . او همان چیزی است که قرآن از او به بیان « فاذا سویته و نفخت فیه من روحی »[١] تعبیر می‌کند ، یعنی یک حقیقتی است نه از سنخ‌ ماده و طبیعت ، بلکه از سنخ ملکوت و قدرت ، و از سنخ عالمی دیگر . به‌ آن خود توجه کردن ، یعنی حقیقت انسانیت خویش را دریافتن و شهود کردن .
وقتی انسان به او توجه می‌کند ، آن را به عنوان محض حقیقت در می‌یابد چون‌ جوهر او جوهر حقیقت است و با باطل و ضد حقیقت‌ها و پوچها و عدمها ناسازگار است . او چرا با راستی سازگار است ؟ چون راستی حقیقت است .
و دروغ چون پوچی و نیستی و بی‌حقیقتی است با او ناسازگار است . اصلا جنسش با دروغ ناسازگار است . او از سنخ قدرت و ملکوت است ، پس با عجز و ضعف و زبونی ناسازگار است ، از سنخ علم است ، با جهل ناسازگار است ، از سنخ نور است ، با ظلمت ناسازگار است ، از سنخ حریت و آزادی‌ است ، چون من واقعی انسان آزاد است . او چون از جوهر اراده و حریت و آزادی است پس با ضد آزادیها و ذلت ، و با بردگی اعم از اینکه انسان‌ بخواهد برده انسان دیگری باشد یا برده شهواتش که ناخود اوست ، ناسازگار است . از

[١] سوره حجر ، آیه . ٢٩