در این حد امر صد درصد تایید شده‌ای از نظر علمی نیست . البته در اسلام‌ این امر تعریف شده که یک وجدان اخلاقی در انسان هست ، ولی نه به عنوان‌ یک اصل مسلم که نتوان در آن خدشه وارد کرد ، و نه با آن قوه و قدرتی که‌ کانت می‌گوید که در روح و باطن هر کس چنین قوه و نیرویی با این صراحت‌ وجود دارد .
این نظریه ، نظریه خوبی است و همین که می‌بینیم در قرآن از " نفس‌ لوامه " و مطالب دیگری از قبیل " « فالهمها فجورها و تقویها »" [١] یاد شده است نشان می‌دهد که از نظر قرآن نسبت به کار بد و خوب اصالتی‌ در انسان هست ، یعنی وقتی انسان کار بدی انجام می‌دهد از درونش خودش را ملامت می‌کند ، و معلوم می‌شود که چیزی هست که فرمان به خوبی و ترک بدی‌ می‌دهد و به سبب انجام فعل بد ، انسان را مورد ملامت قرار می‌دهد ، و در مقابل ، وقتی که انسان کار خوب انجام می‌دهد ، راضی می‌شود و به نوعی‌ انسان را تحسین می‌کند .

جدال خود و ناخود

برای تأیید این مطلب ، روانشناسان امروز می‌گویند : انسان گاهی تصمیم‌ می‌گیرد به انجام کاری که برخلاف میل و طبیعت نفسانیش می‌باشد ولی تشخیص‌ می‌دهد که خوب است . مثلا تصمیم می‌گیرد که در غذا خوردن امساک کند یا در خوابیدن زیاده روی نکند و یا سحرخیز باشد . وقتی انسان تصمیم گرفت ، میان دو عامل قرار می‌گیرد : یک عامل که می‌گوید کم بخور یا سحرخیز باش و یک

[١] سوره شمس ، آیه [٨]