چگونگی روح انسان است که چگونه باید باشد ، یک امر ثابت و مطلق و همگانی و همیشگی است ، ولی رفتار انسان که عبارت است از پیاده کردن‌ همان روحیات در خارج ، در شرایط مختلف ، مختلف می‌شود ، و باید هم‌ مختلف بشود ، و به عبارت دیگر مظاهر و مجالی اخلاق انسانی در شرائط مختلف ، مختلف است ، در یک جا انسان باید یک جور عکس‌العمل نشان‌ بدهد ، در جای دیگر جور دیگر ، نه اینکه انسان در یک جا باید یک جور باشد و در جای دیگر جور دیگر . خیلی فرق است بین اینکه بگوئیم بشر خودش‌ در هر عصری یک جور باید باشد غیر از جوری که در عصر دیگر باید باشد ، و در هر منطقه‌ای یک جور باید باشد غیر از جوری که در منطقه دیگر باید باشد ، و اینکه بگوییم انسان می‌تواند آنچنان شخصیت عالی‌یی داشته باشد که در همه جا یک جور باشد ولی مظاهر رفتارش در زمانهای مختلف و شرایط مختلف‌ متفاوت باشد .

طرح یک اشکال

ممکن است کسی بگوید : در اسلام دستورهایی هست در مورد خلقیات زن و مرد که پاره‌ای از خلقیات را که برای مرد پسندیده است برای زن ناپسند معرفی می‌کند ، و برعکس پاره‌ای از خلقیات را که برای زن پسندیده است‌ برای مرد ناپسند معرفی می‌نماید . آیا از نظر اسلام مدل اخلاقی و مدل انسانی‌ زن و مرد متفاوت است ؟ یعنی از نظر انسانیت ، اینها دو نوع انسان‌اند ؟ و از نظر اسلام دو طرح برای