شوند و از معالجه بدشان می‌آید . وقتی مردم جاهل باشند همین جور است . در سابق که هنوز دهاتیها عادت نکرده بودند مزارعشان را سمپاشی کنند ، و نیز روی یک سابقه‌ای که داشتند که همیشه مأمور دولت که می‌آمد ، به چشم یک‌ دشمن به او نگاه می‌کردند ، وقتی مأمورین کشاورزی که قصدشان خیر و احسان‌ بود می‌رفتند که زراعتها را سمپاشی کنند - که این کار ، خیر و مصلحتشان‌ بود - به آنها رشوه می‌دادند که از آنجا بروند ، دواهای آنها را می‌خریدند و بعد در جایی دفن می‌کردند . حال اگر مردمی این جور بودند ، ما بگوییم : ما نباید مردم را ناراحت‌ کنیم . حالا که اینها ناراحت می‌شوند از اینجا برویم ؟ ! نه ، مسأله‌ ناراحتی نیست . اینجا اگر این مردم را مثلا به زور شلاق هم شده باید آگاه‌ کرد و خیر و مصلحت را به آنها رساند ، بعد هم خودشان متوجه آن خیر و مصلحت خواهند شد . پس مسأله محبت یکی از مسائل تربیتی اسلامی و بلکه در همه ادیان است ، ولی با این تفاوت که در تفسیر محبت باید دقت کنیم که این محبت را با آن محبتهای سطحی اشتباه نکنیم .

تقویت حس حقیقت‌جویی

مسأله دیگر درباب تربیت ، مسأله تقویت حس حقیقت‌جویی است . می‌گویند که در هر انسانی کم و بیش این غریزه وجود دارد که کاوشگر و حقیقت‌جو است . و به همین دلیل انسان دنبال علم می‌رود . این جزء احساسها و غرائزی است که در انسانها باید تقویت بشود .