است و در انجیل مثل یک کشت است که ابتدا که از زمین سر می‌زند یک‌ برگ نازکی است ولی کم کم رشد می‌کند ، سرپای خودش می‌ایستد و به جایی‌ می‌رسد که تمام کشاورزها از رشد فوق‌العاده این گیاه تعجب می‌کنند . ( رشد جامعه اسلامی را دارد بیان می‌کند ) . قرآن همه جانبه حرف می‌زند . یک وقتی بود که جامعه ما دچار یک بیماری‌ بود و آن این که اسلام را فقط در عبادت می‌دانستند آنهم چه عبادتهایی ! ملاک مسلمانی ، زیاد مسجد رفتن و زیاد دعا خواندن بود . این ، به صورت‌ یک بیماری درآمده بود . ولی کم کم علامت یک بیماری دیگری در میان ما پیدا می‌شود . عده‌ای که توجه به جنبه‌های اجتماعی اسلام پیدا کرده‌اند ، کم‌ کم می‌خواهند جنبه‌های معنوی اسلام را ندیده بگیرند . این هم بیماری است . اگر جامعه ما به این دنده بیفتد و آن جنبه را فراموش کند ، باز یک‌ جامعه منحرفی است در همان حد که جامعه گذشته ما منحرف بوده . جامعه‌ای‌ که پیغمبر درست کرد [ جامعه معتدل بود ] . شما وقتی تاریخ را مطالعه‌ می‌کنید ، می‌بینید اینها در دنیا نظیر ندارد : همینهایی که می‌آمدند در جنگهای ایران و روم شرکت می‌کردند ، قائم اللیل و صائم النهار و در عین‌ حال ضارب بالسیف بودند . شب تا صبح ایستاده بود خدا را پرستش می‌کرد ، در راز و نیاز بود ، و روز روزه می‌گرفت ، و در حالی که شب ، بی‌خواب‌ عبادت بود و روز روزه داشت ، آنچنان در میدان جنگ می‌جنگید که هیچ کس‌ در مقابلش توانائی نداشت . اگر فقط شبها عبادت می‌کرد و روزها روزه‌ می‌گرفت ولی از گوشه مسجد بیرون نمی‌آمد ، او مسلمان نبود . و اگر فقط در