تعلیم و تربیت در اسلام - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٤
باشد ، و از طرف دیگر رایگان نباشد یعنی به سادگی در دسترس او نباشد ، و قابل انحصار هم باشد ، اینجا ارزش پیدا میشود . هوا ارزش ندارد . چرا ؟ زیرا اولا رایگان است ، یعنی به اندازهای که همه از آن استفاده کنند وجود دارد ، و ثانیا قابل مالکیت و انحصار نیست . ولی در مورد زمین [ چنین نیست ] عدهای زمینها را به خود اختصاص میدهند و دیگران را محروم میکنند ، و از اینجا ارزش به وجود میآید . امور معنوی هم به همین دلیل ارزش پیدا میکند . و فرض اینست که به همان دلیلی که انسان بالفطرش به سوی امور مادی کشش دارد که دلیل آن جز خلقت چیز دیگری نیست به امور معنوی هم کشش دارد . این است که ما امور معنوی را دارای ارزش میدانیم ولی ارزش معنوی . مسئله " انسانیت " به این دلیل مطرح میشود که ارزشهای معنوی از مختصات انسان است و ارزشهای مادی از مختصات انسان نیست . انسانیت هر انسانی به اینست که ارزشهای معنوی در او نیرومند باشد ، و به هر مقدار که او بیشتر پایبند ارزشهای معنوی باشد ما او را در انسانیت کاملتر میشماریم . قدمای ما که این مسائل را به این شکل طرح میکردند روی یک سلسله مبانی طرح میکردند که قهرا به بنبستی هم برخورد نمیکرد ، ولی امروز فرنگیها این مسئله را به شکل دیگری طرح کردهاند و به همین دلیل دچار بنبست شده است ، هم خودشان به بنبست رسیدهاند و هم بشریت را دچار بنبست کردهاند . آمدهاند میان امور مادی و امور معنوی و نیز میان منفعت و ارزش تفکیک کردهاند ، گفتهاند یک چیزهایی برای انسان نافع است ، و یک چیزهایی برای انسان نافع نیست ولی انسان برای آنها ارزش قائل است . دسته اول