می‌گویی ؟ لابد می‌گویی وجود دارد . اگر بگویند به چه دلیل ، آیا می‌گویی من‌ کتاب " وسائل " را که باز می‌کنم می‌بینم در آنجا نوشته حضرت امام جعفر صادق فرموده خدا وجود دارد ؟ ! انکار عقل مستقل براساس اصالت حس ، یک‌ راهی است ، ولی انکار اصالت عقل براساس اصالت حدیث ، به هیچ وجه‌ نمی‌تواند قابل قبول باشد ، چون اساسی‌ترین مسائل اسلامی ما ، غیب‌ترین [ آنهاست ] . خود قرآن تعبیرش " غیب " است : « الذین یؤمنون بالغیب‌ [١] . غیب را چگونه می‌شود با حدیث اثبات و استدلال کرد ؟ ما خود امام جعفر صادق را به این دلیل قبول داریم که می‌گوییم او امام است . چرا امام است ؟ می‌گوییم چون وصی پیغمبر است و پیغمبر ، ائمه را معین کرده .
پیغمبر را به چه دلیل قبول داریم ؟ می‌گوییم او را خدا فرستاده . خود پیغمبر با دلیل عقل باید برایمان ثابت بشود . خدا به دلیل عقل باید ثابت بشود ؟ اول باید خدایی ثابت بشود ، پیغمبری ثابت بشود و بعد امام‌ جعفر صادق ثابت بشود و آنگاه حدیثی را که از امام جعفر صادق روایت شده‌ ، اگر حدیث درستی هست قبول بکنیم .
اما اگر بخواهیم کارمان را از اول از حدیث شروع کنیم ، به هیچ جا نمی‌رسیم .

عکس‌العمل افراط معتزله

این نکته را عرض بکنم که همیشه افراط و تفریط ها منشأ خرابی می‌شود .
معتزله که طرفدار عقل شدند ، مقداری در کارها افراط

[١] سوره بقره ، آیه [٣]