سوار است نه اختیار سوار دست مرکب . یعنی او فرمان می‌دهد ، این عمل‌ می‌کند ، لجامش را به هر طرف متمایل کند ، به همان سو می‌رود بدون آنکه‌ لگدپرانی و چموشی کند . و هیچ مکتب تربیتی در دنیا اعم از مادی یا الهی پیدا نشده است که‌ بگوید خیر ، تقویت اراده یعنی چه ؟ ! انسان باید صد درصد تسلیم میلهای‌ خودش باشد و هر طور که خواهش نفسانی او حکومت کرد ، همان‌طور عمل کند . بله ، مردم اینجوری در دنیا زیادند اما یک مکتبی که مدعی تربیت انسان‌ باشد و از این اصل طرفداری بکند وجود ندارد . سارتر و امثال او ( اگزیستانسیالیستها ) چیزهایی گفتند در موضوع آزادی که نتیجه منطقی حرف‌ آنها همین بود ، و به آنها در این زمینه خیلی انتقاد کردند ، و لهذا کم‌کم‌ کار به جایی رسید که در خود اروپا اگزیستانسیالیسم مساوی شد با کامجویی و شهوترانی و لاابالیگری و بی‌بندو باری . ولی بعد آنها هم در مقام توجیه‌ برآمدند که نه ، از مکتب ما سوء استفاده کرده‌اند ، مکتب ما چنین چیزی‌ نمی‌گوید .

ایمان ، ضامن حکومت اراده

غرضم این جهت است که هیچ مکتبی در دنیا پیدا نمی‌شود که در اینکه‌ اراده باید بر میلهای انسان حکومت بکند ، کوچکترین تردیدی داشته باشد . بحث در ضمانت اجرائی مطلب است که راه این مطلب چیست . آیا همینقدر که گفتیم اراده و در نتیجه عقل باید بر میلها حاکم باشد ( اراده همان قوه‌ اجرائی عقل است ) ، با یک بایدی که ما گفتیم ، فورا دیگر عقل و اراده‌ در وجود ما بر میلها