این یک تاریخچه مختصری بود [ از ارزش تعقل در نظر مسلمین ] که نشان‌ می‌دهد در عین این که اسلام ( حتی در مظهر حدیث آن ) اینهمه برای عقل‌ احترام قائل شده ولی جریانهای اجتماعی گاهی همه چیز را درهم می‌پیچد . این‌ جریانها در عالم اسلام پیدا شد ، هم در دنیای تسنن و هم در دنیای تشیع . در این زمینه ما نمی‌خواهیم به تفصیل بحث بکنیم ، چون خوشبختانه باید بگوئیم که اکنون در میان ما شیعیان عدلی‌گری بر اشعری گری پیروز است ، لااقل از نظر منطق . شما هر کتابی از کتابهایی را که امروز در حوزه‌های‌ علمیه تدریس می‌شود باز کنید این مطلب را ملاحظه می‌نمایید ، از هر طلبه‌ای‌ اگر بپرسید ما که شیعه هستیم ، از عدلیه هستیم یا از غیر عدلیه ؟ می‌گوید از عدلیه ، یا اگر بپرسید : آیا ما طرفدار حسن و قبح عقلی هستیم یا منکر آن ؟ می‌گوید ما طرفدار حسن و قبح عقلی هستیم . علتش این است که امثال‌ شیخ انصاری پایه این مطلب را کاملا تحکیم کردند ، و آن جریان ملا امین‌ استرآبادی هم جریانی بود که در این وسطها پیدا شد .

ریشه اخباریگری از نظر آیةالله بروجردی

مرحوم آقای بروجردی یک حرفی داشتند که نمی‌دانم از چه مدرکی نقل‌ می‌کردند ولی حرف بسیار جالبی بود . در تابستان سنه ٢٢ که هنوز ایشان به‌ قم نیامده بودند ما به بروجرد رفته بودیم . این را من در بروجرد از ایشان‌ شنیدم و در قم دیگر نشنیدم ، و غفلت کردم که از ایشان بپرسم مدرکش‌ چیست ؟ ایشان یک وقتی که این جریان ملاامین استرآبادی و