تعلیم و تربیتهای دینی و مذهبی وجود دارد و در تعلیم و تربیتهای غیرمذهبی‌ وجود ندارد و نمی‌تواند هم وجود داشته باشد . مطلبی را علمای اخلاق می‌گویند و عرفاء فوق العاده روی آن تکیه دارند و در متون اسلامی توجه زیادی بدان‌ شده است ، و آن چیزی است به نام " مراقبه و محاسبه " . در آموزش و پرورش‌های غیرمذهبی اینگونه مفاهیم پیدا نمی‌شود ، مراقبه و محاسبه اصلا مفهوم ندارد و طرح نمی‌شود ، ولی در تعلیم و تربیت دینی چون اساس ، مسأله خدا و پرستش حق است ، قطعا این مسائل مطرح است .
در قرآن کریم آیه‌ای داریم که من این آیه را شاید مکرر طرح کرده باشم ، چون آن دوره‌ای که ما قم بودیم ، عالم بزرگی که اخلاق می‌گفت [١] یک‌ مدتی روی این آیه تکیه کرده بود ، و چون این آیه بیشتر به گوشمان خورده و بیشتر روی آن فکر کرده‌ایم ، گوئی یک جلوه دیگری در ذهن من دارد . از آیات آخر سوره مبارکه حشر است ، قبل از آن آیات توحیدی این آیه است : « یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله و لتنظر نفس ما قدمت لغد ، و اتقوا الله ان الله خبیر بما تعملون ، و لا تکونوا کالذین نسوا الله فانسیهم‌ انفسهم اولئک هم الفاسقون »[٢] .
ای اهل ایمان ! تقوای الهی داشته باشید . « و لتنظر نفس ما قدمت لغد . ( منظورم در مراقبه و محاسبه ، این کلمه است ) و همانا قطعا و شدیدا هر کس دقت کند [٣] در آنچه که برای فردا پیش

[١] [ مقصود امام خمینی است ] . [٢] سوره حشر ، آیات ١٨ و . ١٩ [٣] " نظر " در یک مواردی مفهوم دقت را می‌دهد نه مفهوم نگاه تنها .