است که قابل اعتنا نیست . اسلام در تکالیف خود حرج ایجاد نمی‌کند ، یعنی‌ این مقدارها را از نظر اسلام تحریم نمی‌کنند ، به صورت مکروه ذکر می‌شود یا می‌گویند ترکش مستحب است . ولی اگر یک چیزی زیانش قطعی باشد و مسلم‌ بشود که زیان دارد ، از نظر اسلام قطعا حرام است ، و اگر فقهاء در بعضی‌ مسائل فتوا نداده باشند ، از این لحاظ است که به جنبه مطلب واقف‌ نیستند ، یعنی مطلب برایشان روشن نیست که آیا واقعا ضرر دارد یا ندارد . مثلا فتوا در مسئله کشیدن تریاک ، چنانکه مرحوم آقا سید ابوالحسن در رساله " وسیلة النجاش " ذکر کرده چنین است : یک وقت می‌گوییم که یک‌ پک به تریاک زدن چطور است ( نه به صورت عادت درآمدن ) ؟ چون بر مقیاس ضرر است ، و این ، آن مقدار معتقد به نیست پس حرام نیست ، ولی‌ عادت کردن یعنی تریاک کشیدن به گونه‌ای که منجر به عادت شود ، و نیز هر مقدمه‌ای که موجب این عادت گردد حرام است . و حال آنکه ما نه در قرآن‌ چیزی در مورد تریاک داریم و نه در سنت . معتاد شدن به تریاک را فقط به‌ این دلیل می‌گویند حرام است که زیان دارد . یا مثلا هروئین که یک مسئله‌ جدیدی است و در قدیم نبوده ، چون محرز است که یک امری است که قطعا زیان دارد ، در حرمتش هم شکی نیست . در مورد سیگار و قلیان نیز به همین‌ ترتیب استدلال می‌شود . کلی آن این است که هر چیزی که زیان دارد حرام‌ است . ممکن است یک فقیهی خودش قلیان و سیگار هم بکشد ، ولی او فکر نمی‌کند که یک چیز پرضرری است ، اما فقیه دیگری که به ضررهای ایندو آگاهتر است و برایش محرز است که واقعا کشیدن آنها صدمه زدن به بدن‌ است ، عمر را کوتاه می‌کند ، به