این مسأله که باید در افراد و در جامعه رشد شخصیت فکری و عقلانی پیدا بشود یعنی قوه تجزیه و تحلیل در مسائل پیدا بشود [١] ، یک مطلب اساسی‌ است ، یعنی در همین آموزشها و تعلیم و تربیتها در مدرسه‌ها وظیفه معلم‌ بالاتر از اینکه به بچه یاد می‌دهد اینست که کاری بکند که قوه تجزیه و تحلیل او قدرت بگیرد ، نه اینکه فقط در مغز وی معلومات بریزد ، که اگر معلومات خیلی فشار بیاورد ذهن بچه راکد می‌شود .
در میان علما ، افرادی که خیلی استاد دیده‌اند ، من به اینها هیچ اعتقاد ندارم . به همین دلیل اعتقاد ندارم که خیلی استاد دیده‌اند ، همان که‌ برایشان باعث افتخار است . مثلا می‌گویند : " فلان کس سی سال به درس‌ مرحوم نائینی رفته ، یا بیست و پنج سال متوالی درس آقا ضیاء را دیده " . عالمی که سی سال یا بیست و پنج سال عمر را یکسره درس این استاد و آن‌ استاد را دیده ، او دیگر مجال فکر کردن برای خودش باقی نگذاشته ، دائما می‌گرفته ، تمام نیرویش صرف گرفتن شده ، دیگر چیزی نمانده برای آنکه با نیروی خودش به مطلبی برسد .

شباهت مغز و معده

مغز انسان ، درست حالت معده انسان را دارد . معده انسان باید غذا را از بیرون به اندازه بگیرد و با ترشحاتی که خودش روی غذا می‌ریزد آن را به‌ اصطلاح بسازد . و باید معده اینقدر آزادی و جای

[١] حالا کار نداریم که اسلام گفته یا نگفته . ما استنباطمان اینست که‌ آنچه که اسلام راجع به عقل می‌گوید همین مطلب است .