. ٣ اخلاق حدیثی ، یعنی اخلاقی که محدثین با نقل و نشر اخبار و احادیث‌ در میان مردم به وجود آورده‌اند . این دو نوع اخلاق ، وجوه مشترک زیادی دارند گواینکه در بعضی نقاط ممکن‌ است اختلاف داشته باشند . اخلاق عارفانه محورش مبارزه و مجاهده با نفس‌ بوده است که این البته دراساس ، تعلیم صحیحی است و با اخلاقی که در کتاب و سنت ذکر شده نیز وفق می‌دهد . ولی در آن نوعی افراط کاری شده‌ است که منجر به یک سلسله تعلیمات که با کتاب و سنت سازگار نیست‌ گردیده و اخلاق اسلامی را یک مقدار از زندگی به مردگی کشانده است . اینها تحت عنوان مبارزه با نفس و خودخواهی و خودپرستی ، آن چیزی را که در اسلام به معنی کرامت نفس و شرافت نفس آمده است و به حفظ آن توصیه شده‌ [ نادیده می‌گیرند ] . اسلام با نفس پرستی به معنی شکم پرستی و زن پرستی و یا پول پرستی و جاه پرستی مخالف است و با همه اینها اگر بخواهد به‌ صورت معبود درآید مبارزه می‌کند ، که طبع انسان هم مایل به اینها است ، و به این جهت با اینها مبارزه می‌شود که انسان طبعا به سوی اینها مایل‌ است . ولی چیزهایی هست که طبع ، مایل به آنها نیست و با توصیه باید آنها را تقویت کرد ، از قبیل عزت خواهی ، شرافت خواهی و کرامت نفس‌ خواهی ، و این معنایش اینست که انسان توجهی به خلاف [ آن امور ] یعنی‌ به گوهر روح و نفس خود دارد و گوهر روح و نفس خود را برتر می‌داند از پاره‌ای کارها و خلقیات . اهتمام به این " خودی " و زنده کردن این " خود " ، با مبارزه کردن با آن " خود " هر دو به سوی یک هدف است ، و برعکس ، کشتن این خود ، اثر کشتن آن خود را هم از میان می‌برد .