فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٦٦ - اصل مساوات و برابری

بصورت فردى يا گروهى ملزم به رعايت آن نسبت به هر كدام از اعضاى آن جامعه هستند شامل مى‌گردد.

اصل مساوات و برابرى

اصل مساوات و برابرى نخستين پايه نظام اجتماعى اسلام است و اديان و مكتبهاى فلسفى ديگر در اين حد براى برابرى انسان ارزش اجتماعى، سياسى، حقوق و اقتصادى قائل نشده‌اند و اين نوع تفاوت از اختلاف بينش در شناخت شخصيت و ارزشهاى والاى انسان ناشى مى‌گردد.

با مطالعه خصايص مشترك انسانى زير مى‌توان به عمق مسأله مساوات و برابرى انسانها از ديدگاه اسلام پى برد:

[١] . همه افراد انسان از هر نژاد و با هر نوع خصيصه مادى و معنوى، از دو انسان مرد و زن آفريده شده و نخستين مرد و زن كه پدر و مادر همه انسانها هستند از نوع و طبيعت مشابه آفريده شده‌اند. (الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً)١.

[٢] . انسان بمثابه بذر و نهال است (نه ماده خام) و نسبت به شكلها و حركتها و جهتها و عوامل گوناگون يكسان نيست. حركت او به سمت كمال است و اين جوشش و خيزش ريشه در فطرت او دارد و اين خصلت بطور همگانى در عموم انسانها ديده مى‌شود (يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَىٰ رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ)٢.

[٣] . گرچه انسانها بخشى از شخصيت خود را از عواملى مى‌گيرند كه در زندگى و جامعه او نقش دارند ولى بخش ديگرى از شخصيت انسانها كه حائز اهميت است ريشه در سرشت آنها دارد و همه انسانها اين سرمايه عظيم را از خدا گرفته‌اند (وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي)٣ و انسانها شخصيت و وجدان فطرى را قبل از آنكه شخصيت و وجدان اكتسابى را بدست آورند از پيش داشته‌اند و همه انسانها در اين خصيصه مشتركند.

٤. تفاوت بينشها و اختلاف عقيده‌ها گرچه در ميان انسانها فاصله انداخته است و

[١] . نساء، آيه ١.

[٢] انشقاق، آيه ٦.

[٣] ص، آيه ٧٢.