فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٢٨ - کلیات

طرح كاملى را كه اسلام در چهار مرحله به منظور ايجاد زمينه رشد و بالندگى جامعه اسلامى بيان داشته است در اينجا بياوريم:

مرحله اول. تعليم و تعلم

در تمامى سطوح بصورت ريزش مداوم آموزش از سطوح بالا به پائين و جذب و دريافت مستمر در سطوح پائينتر نسبت به سطوح بالا.

قرآن و متون اسلامى در اين زمينه آكنده از نصوص جالبى است كه ما در اينجا به دو گفتار پيامبر اكتفا مى‌كنيم.

[١] . اربعه تلزم كل ذى حجى و عقل من امتى: قيل يا رسول الله (ص) ما هن‌؟ قال: استماع العلم و حفظه و نشره و العمل به١.

[٢] . نضر الله عبداً سمع مقالتى فوعاها ثم بلغها الى من لم يسمعها٢ با اجراى اين مرحله در جامعه اسلامى عمده‌ترين پايگاه سوء استفاده قدرت كه جهل است نابود مى‌گردد.

مرحله دوم. دعوت به حق و خير و ارشاد و هدايت فكرى در زمينه حق و باطل (بود و نبود)

و نيز خير و شر (بايد و نبايد) كه بعنوان وظيفه متقابل همگانى مقرر شده است.

١. (اُدْعُ إِلىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ اَلْمَوْعِظَةِ اَلْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ‌) [٣] .

٢. (وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى اَلْخَيْرِ)٤.

در اين مرحله توده‌هاى مردم توسط آگاهان امين و متعهد جامعه دائماً نسبت به امور آگاهيهاى لازم را دريافت مى‌كنند و در متن جريان حق و خير قرار مى‌گيرند و راه نفوذ فريبكاران و سودجويان انحصار طلب بسته مى‌شود.

مرحله سوم. خيرخواهى و دلسوزى

كه در متون اسلامى از آن به «نصح» تعبير شده است بنابر اصل: الا كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته [٥] . مردم خود را در مسئوليت ديگران سهيم مى‌بينند و سرنوشت همه را از خود و سرنوشت خود را مربوط به ديگران تلقى مى‌كنند، و اين پيوند عواطف جامعه را يكجا به هم گره

[١] . تحف العقول، ص ٤٦.

[٢] اصول كافى، ج ١، ص ٣٣٢.

[٣] نحل، آيه ١٢٥.

[٤] آل عمران، آيه ١٠٤.

[٥] مجموعه ورام، ص ٦.