فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٧٥ - فصل هفتم نهادهای قضائی

سازمان بجز موارد ذكر شده مى‌تواند در صورت لزوم علل بروز وقايع مهم مملكتى را به طريق مقتضى بررسى كرده و مراتب را به شوراى عالى قضائى گزارش نمايد.

ماده ٦ اين آئين‌نامه وظائف هيئتهاى بازرسى را در بازرسيهاى ساليانه بشرح زير بيان نموده است:

الف. بررسى وضع سازمانها و مؤسسات مورد بازرسى از حيث حسن جريان امور ادارى و نحوه انجام وظيفه و اجراى قوانين و طرحها و برنامه‌هاى مربوط و هماهنگيها و نقائص هر يك از آنها و غير آن.

ب. بررسى طرز رفتار رؤسا و كارمندان از حيث اخلاق و ايمان و روحيه و معلومات، نحوه انجام وظيفه، صحت عمل، استعداد، لياقت، شجاعت در انجام وظيفه و طرز رفتار با مردم، آگاهى و تخصص در رشته مربوط و غيره.

ج. بررسى اوضاع عمومى و اجتماعى اعم از آنكه مربوط به تمام كشور يا يك منطقه باشد.

سازمان بازرسى كل كشور يك بار در تاريخ ٥٨/٥/ [١] ٦ توسط شوراى انقلاب بازسازى شد١ ولى از آنجا كه در اين تاريخ شوراى عالى قضائى تشكيل نشده بود و مرجع نتايج بازرسى دولت توسط وزير دادگسترى اعلام گرديده بود پس از تشكيل شوراى عالى قضائى قانون مصوبه ٦٠/٧/ [٢] ٩ جايگزين مصوبه شوراى انقلاب گرديد و سازمان منحل و زير نظر شوراى عالى قضائى دوباره تشكيل شد.

سازمان بازرسى كل كشور در حقيقت تحقق عينى دستورى است كه على عليه السلام در منشور تاريخى خود بعنوان دستور العمل دولت آينده مصر خطاب به مالك اشتر فرموده است:

ثم تفقد اعمالهم و ابعث العيون من اهل الصدق و الوفاء عليهم فان تعاهدك فى السر لامورهم حدوة لهم على استعمال الامانه... فان احد منهم بسط يده الى خيانة اجتمعت بها عليه عندك اخبار عيونك

آنگاه كه كارگزاران دولت را بر اساس امانت و كاردانى انتخاب نمودى و براى

[١] . مجموعه قوانين سال ٥٨، ص ٢١ الحاقى.

[٢] نهج البلاغه، نامه شماره ٥١.