١١. تواضع معلم و شاگرد: قال على ٧: «تواضعوا لمن تعلّمونه العلم و تواضعوا لمن طلبتم منه العلم»[١] فروتنى كنيد براى كسى كه به او علم مى‌آموزيد و فروتنى كنيد نسبت به كسى كه از او علم ياد مى‌گيريد.

١٢. ويژگى‌هاى عالم: قال لقمان لابنه وهو يعظه للعالم ثلاث علامات العلم باللَّه و بما يحبّ وبما يكره.[٢] لقمان در موعظه به فرزندش مى‌گويد: براى دانشمند سه نشانه هست: شناخت خدا وشناخت آنچه مورد محبت وكراهت خداست.

١٣. منزلت عالم: قال رسول‌اللَّه ٦: «فضل العالم على غيره كفضل النبى على امّته»[٣] برترى دانشمند بر ديگران مانند برترى پيامبر بر امّت است.

قال‌على ٧: «العالم امين‌اللَّه فى الارض»[٤] دانشمند امين خدا در زمين است.

١٤. غرور به علم: قال على ٧: «من ادّعى من العلم غايته فقد اظهر من جهله نهايته»[٥] هر كس ادعا كند به نهايت علم دست يافته نهايت نادانى خود را ابراز داشته است. قال رسول‌اللَّه ٦: «من قال انا عالم فهو جاهل»[٦] هر كس ادعا كند كه او دانشمند است در حقيقت نادان است.

١٥. تكريم عالم: قال على ٧: «من وقّر عالماً فقد و قرّ ربّه»[٧] هر كس عالمى را تكريم و احترام كند خداوند را تكريم و احترام كرده است. «اذا رأيت عالماً فكن له خادماً» هر گاه عالمى را ديدى براى او خدمتگزار باش.

١٦. آفت تحصيل علم براى غير خدا: قال على ٧: «من تعلّم العلم رياءاً و سمعة يريد به الدنيا نزع اللَّه بركته و ضيق عليه معيشته و وكله اللَّه الى نفسه و من وكله اللَّه الى نفسه فقد هلك»[٨] هر كس علمى را به عنوان ريا و سمعه بياموزد و اراده بهره دنيوى نمايد خداوند بركت را از او مى‌برد و زندگى او سخت مى‌شود و خداوند او را به خودش رها مى‌كند كه در نتيجه هلاك مى‌گردد.

١٧. وظيفه متعلم: قال على ٧: «على المتعلّم ان يدأب نفسه فى طلب العلم و لا يمّل من تعلّمه و لا يستكثر ما علم»[٩] وظيفه متعلم و دانش‌آموز آن است كه خود

[١] - امالى صدوق، ص ٢٩٤

[٢] - خصال، ج ١، ص ١٢١

[٣] - كنزالعمال، ٢٨٧٩٨

[٤] - كنزالعمال، ٢٨٦٧١

[٥] - غررالحكم

[٦] - منية المريد، ص ١٣٧

[٧] - غررالحكم

[٨] - غررالحكم

[٩] - غررالحكم