راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٢٣ - ٨ حضرت لقمان و دستورات ده گانه تربيتى

٩. امر به اعتدال در راه رفتن و سخن گفتن‌

در آيه بعد دو برنامه ديگر اخلاقى را كه جنبه اثباتى دارد در برابر دو برنامه گذشته كه جنبه نفى داشت بيان كرده و مى‌گويد پسرم! در راه رفتنت اعتدال را رعايت كن‌ «و اقصد فى مشيك» و در سخن گفتن نيز رعايت اعتدال را بنما و از صداى خود بكاه و فرياد مزن‌ «و اغضض من صوتك» چرا كه زشت‌ترين صداها صداى خران است‌ «ان انكر الاصوات لصوت الحمير»[١] در واقع اين دو آيه از دو صفت خود برتر بينى و خود پسندى نهى نموده و به دو صفت اعتدال در راه رفتن و سخن گفتن امر نموده است‌[٢].

١٠. حضرت پيامبر ٦ و خلق عظيم‌

قرآن كريم پيامبر گرامى اسلام ٦ را به عنوان اسوه و الگوى تربيت مردم معرفى مى‌كند واز او به عنوان صاحب خلق عظيم ياد نموده‌ «وانّك لعلى خلق عظيم»[٣] و تو اخلاق عظيم و برجسته‌اى دارى. در اين كه مقصود از خلق عظيم پيامبر اكرم ٦ چيست؟ اقوالى گفته شده است از جمله:

الف: تو بر دين بزرگى هستى كه دين اسلام است.

ب: تو متخلّق به اخلاق اسلام و بر طبع بزرگى هستى و حقيقت اخلاق آن است كه انسان نفس خود را به آن بيارايد.

ج: خلق عظيم صبر بر حق وبخشش وسيع وتدبير به اقتضاى عقل مى‌باشد.

د: عايشه گويد: اخلاق پيامبر متضّمن بود آنچه كه در ده‌آيه اول سوره مؤمنون آمده است و كسى راكه خداوند ستايش كند بر اين‌كه اخلاق بزرگى‌

[١] - لقمان، ١٩- ١٢

[٢] - نمونه، ج ١٧، ص ٥٥- ٥١

[٣] - قلم، ٤