راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٩٢ - زكات در نعمتهاى مادى و معنوى

٧. زكات سلامتى، تلاش در راه اطاعت خداوند است: «زكوة الصحة السّعى فى طاعة اللَّه»

٨. زكات شجاعت، جهاد در راه خداست: «زكوة الشجاعة الجهاد فى سبيل‌اللَّه»

٩. زكات نعمت‌ها، نيكى به كار بستن است: «زكوة النعم اصطناع المعروف»

١٠. زكات چشم، نظر به عبرت نمودن و نگهداشتن چشم از شهوات است:

«زكوة العين النظر بالعبرة و الغضّ عن الشهوات»

١١. زكات گوش، شنيدن مسايل علمى و حكمت‌آميز است: «زكات الاذن استماع العلم و الحكمة ...»

١٢. زكات زبان، نصحيت كردن مسلمانان است: «زكوة اللسان النّصح للمسلمين و التيقّظ للغافلين»[١]

حج‌

يكى از راه‌هاى تربيت نفس از نظر اسلام حج و زيارت خانه خداوند است كه ابعاد مختلفى از تربيت (روحى، بدنى، اخلاقى، اجتماعى و سياسى) در آن منظور شده است. حج از آن جهت كه متضمّن اطاعت و بندگى خداست و قصد قربت در اعمال آن لازم است و از سويى انسان بايد رنج و مشقت‌هاى ديگر از قبيل بذل مال و پرهيز از يك سلسله مباحات در زمان مخصوص (حال احرام) را رعايت كند داراى چنين امتيازى است چه اين‌كه لغو امتيازات مادى و ظاهرى از نظر رنگ و نژاد و قبيله و ثروت و منصب، در حج مايه تطهير نفس از غرور و تكبر و تهذيب روح از ساير رذايل اخلاقى است.

[١] - غررالحكم، بحارالانوار، ج ٩٦، ص ٧