راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ٢٩ - تجليل نفس و تحقير آن

به سود نفس خويش قدم برداشت‌ «ومن الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللَّه»[١] بعضى از مردم جان خود را در برابر خشنودى خداوند مى‌فروشند.

حضرت على ٧ فرمود: «الا انّه ليس لانفسكم ثمن الا الجنه فلا تبيعوها الّا بها»[٢] آگاه باشيد كه ارزش جان و نفس شما به اندازه بهشت است پس نفس خود را نفروشيد مگر به بهشت. و نيز مى‌فرمايد: «من كرمت عليه نفسه لم يهنها بالمعصيه»[٣] آن كس كه كرامت نفس خود را پاس مى‌دارد هرگز به گناه پست و موهونش نمى‌سازد.

امام سجاد ٧ مى‌فرمايد «من كرمت عليه نفسه‌هانت عليه الدنيا»[٤] كسى كه به كرامت نفسانى خود توجه دارد دنيا و ماديات نزد او بى‌ارزش است.

پاسخ: اكنون به پاسخ سؤالى كه قبلًا مطرح كرده‌ايم مى‌پردازيم و مى‌گوييم:

انسان دو نفس و دو خود دارد:

١. خود اصلى و «من» اصيل و واقعى.

٢. خود فرعى «من» طفيلى به تعبير ديگر انسان يك نفس انسانى و جان روحانى و روح ملكوتى دارد كه تعظيم و تجليل از نفس در قرآن و روايات راجع به اين نفس و خود است و يك نفس و خود حيوانى و شهوانى دارد و دستوراتى كه درباره جهاد و مبارزه با نفس يا توبيخ از نفس آمده راجع به اين خود حيوانى است در واقع انسان بيش از يك حقيقت و يك نفس نيست كه‌

[١] - بقره، ٢٠٧

[٢] - تصنيف، ص ٢٧٨

[٣] - غررالحكم، ص ٦٧٧

[٤] - تحف العقول، ص ٢٧٨