راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١٦٤ - ١ استدلال بر يگانگى خداوند از طريق نظم جهان

عبارات جمله‌بندى‌ها تعبيرات مختلف، كنايات و اشارات، طرز ورود و خروج در بحث‌ها و خلاصه تمام قسمت‌هايش يك‌پارچه و هماهنگ است چرا كه زاييده يك فكر و تراوش يك قلم است امّا اگر دو يا چند نفر، هر چند همه دانشمند باشند و صميمى و داراى روح همكارى نزديك، هر كدام تأليف بخشى از آن را بر عهده گيرد باز در اعماق عبارات و الفاظ و طرز بحث‌ها، آثار اين دو گانگى و چند گانكى نمايان است. دليل آن هم روشن است زيرا دو نفر هر قدر همفكر و هم سليقه باشند بالاخره دو نفرند. اگر همه چيز آنها يكى بود يك نفر مى‌شدند بنابراين به طور قطع بايد تفاوتهايى داشته باشند.

حال هر قدر اين كتاب، بزرگ‌تر و مفصل‌تر باشد و در موضوعات متنوّع ترى بحث كند زودتر اين ناهماهنگى احساس مى‌شود. كتاب بزرگ عالم آفرينش- كه عظمتش به قدرى است كه با تمام وجودمان در لابلاى عبارات آن گم مى‌شويم- نيز مشمول همين قانون است به راستى كه ما هر چه اين كتاب بزرگ هستى را ورق بزنيم در همه جاى آن آثار يك نظم عالى و انسجام و هماهنگى قابل توصيف در ميان كلمات وصفحات وسطورش نمايان است.[١]

هر قدر انسان در نظام هستى دقّت و مطالعه كند جز نظم دقيق كه حاكى از ذات يگانه هستى است چيزى نمى‌بيند لذا قرآن كريم مى‌فرمايد: «ما ترى فى خلق الرحمن من تفاوت فارجع البصر هل ترى من فطور ثم ارجع البصر كرتين ينقلب اليك البصر خاسئاً و هو حسير»[٢] در آفرينش جهان هستى به وسيله خداوند رحمان، هيچ تضاد و عيبى نمى‌بينى. بار ديگر نگاه كن آيا هيچ شكاف و خللى مشاهده مى‌كنى؟ بار ديگر به عالم هستى نگاه كن سر انجام چشمانت در (جستجوى خلل و نقصان ناكام مانده) به سوى تو باز مى‌گردد در حالى كه‌

[١] - نمونه، ج ١٣، ص ٣٨١

[٢] - ملك، ٣- ٤