راه رشد - دهقان، اكبر - الصفحة ١١٠ - شيوه امر به معروف

امر به معروف و نهى از منكر وظيفه خصوصى است يا عمومى؟

قرآن كريم مى‌فرمايد: «و لتكن منكم امّة يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر و اولئك هم المفلحون»[١] يعنى بايد از بين شما دسته‌اى به نظارت حسن جريان امور بپردازند و دعوت به خوبى نمايند و مردم را از كار زشت باز دارند چنين مردمى رستگارند.

از ظاهر «منكم امة» استفاده مى‌شود كه اين امت بعضى از جمعيت مسلمان‌ها را تشكيل مى‌دهد نه همه آن هارا بنابراين، وظيفه عمومى نيست وظيفه گروه خاصى است و به عبارت ديگر واجب كفايى است نه عينى امّا از بعضى آيات استفاده مى‌شود اين دو روش تربيتى جنبه عمومى دارد و واجب عينى است مانند: «كنتم خير امة اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنكر و تؤمنون باللَّه»[٢]

امر به معروف و نهى از منكر دو مرحله دارد يك مرحله فردى است كه هر كس موظف است به تنهايى ناظر اعمال ديگران باشد كه جنبه عمومى داردو وظيفه هر فرد مسلمان است‌و طبعاً شعاع آن محدود به توانايى اوست و اين مرحله از تذكر و پند دادن و اعتراض و انتقاد تجاوز نمى‌كند مرحله دوم واجب كفايى است كه گروه خاصى بايد عهده‌دار اين امر باشند و از شئون حكومت اسلامى محسوب مى‌شود به اين معنا كه اگر به شدت عمل و حتى قصاص و اجراى حدودنيازباشد، اين جمعيت اختيار دارند كه زير نظر حاكم شرع و متصديان حكومت اسلامى انجام وظيفه كنند.[٣]

[١] - آل عمران، ١٠٤

[٢] - آل عمران، ١١٠

[٣] - نمونه، ج ٣ ص ٣٥