و آنان كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند، گناهانشان را قطعا از آنان مى‌پوشانيم و بر پايه بهترين عملى كه همواره انجام مى‌داده‌اند، پاداششان مى‌دهيم.

و بايد كه محقق داند كه اعمال صالحه، شرط آن است كه به ايمان مقرون بود و هر گاه كه كسى عملى و سعيى كند- كه آن نه خداى را بود، شرايط ايمان تمام بجاى نياورده باشد، لاجرم ذوق آن نيابد.

و هيچ شك نيست كه اگر توفيق يابد و شرايط آن، تمام به جاى آورد، البته ذوق و لذت آن بيابد؛ زيرا كه:

[إن الله لا يخلف الميعاد][٢].

مسلما خدا خلف وعده نمى‌كند.

و حق تعالى زياده و بهتر وعده كرده است، پس چون شخص نه زياده يابد و نه كم، آن خلل از جانب وى بوده نه از حق تعالى و تقدس.

اگر افتد حجابى اندر اين راه‌		يقين مى‌دان كه آن از ماست امروز

جهاد اكبر و جهاد اصغر

و شك نيست كه خلاف عادت زيستن، كارى بزرگ است و مشكل- الا به توفيق الله تعالى وتيسيره- از اين جهت رسول ٦ مخالفت نفس را جهاد اكبر خوانده است و تيغ زدن با دشمن و نفس را در معرض هلاك انداختن، جهاد اصغر نام نهاده است؛ زيرا كه جهاد با دشمن كار يك باره و يك ساعته است و جهاد با نفس كارى است كه هر ساعت، بلكه هر لحظه و هر نفس مى‌بايد كرد، از بهر آن كه هر حركت و هر سكون كه نفس از سر عادت و طبيعت بدان ميل كند، چون او را مخالفت كنند و ترك آن فرمايند، هم چنان است بروى كه گوئيا او را بكشتند و از اين روى مشايخ گفته‌اند كه هر كه خواهد كه آنچه اهل دل مى‌دانند بداند و ذوق آن بيابد، بايد كه هر روز هفتاد بار و هر شب هفتاد بار بميرد، چنان كه گفت:

اين آن راه است كه جز به كم نتوان زد		تا گم نشوى در او قدم نتوان زد
روزى صد ره تو را درين ره بكشند		كاندر طلب قصاص دم نتوان زد

و هر روز و هر شب مر هفتاد مردن كار كسى بود كه به شب نيز نخسبد و دايم به روز و شب به مخالفت نفس زندگانى كند.

اما آن كه همه روز، به مصلحت و كار راستى دنيا و اكل و شهوات مشغول بود و همه شب، خوش بخسبد و از درد دل درويشان و سوختگان فارغ و آسوده باشد او را اين كار چه خبر بود. و مشايخ گفته‌اند: كه هر كس كه پندارد كه او را در اين راه فتحى شود، بى‌مجاهده و مخالفت نفس او، در غلط است.

و گفته‌اند:

هر كه او را در بدايت اين كار ايستادنى نبوده باشد، در نهايت نيز او را نشستى نباشد.

[١] -عنكبوت( ٢٩): ٧.

[٢] -آل عمران( ٣): ٩.