عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٦١ - ١ - راحتى در خاموشى

از حق تعالى و اگر چه پيش خلق، آن مستحب و مستحسن بود و معنى رياضت هم نزديك است، بدان.

اما بعضى از اهل معنى فرق كرده‌اند و گفته‌اند: رياضت مخالفت نفس است در امورى كه به باطن تعلق دارد.

و هر كه صاحب بصيرت بود و محبت و شوق بر دل وى غالب بود، چون به مخالفت نفس مشغول شود و در خود تفحص و تجسس كند آثار اين صفات، جمله در خود باز ديد و هر يك از آن، وقتى كه سببى كه محرك آن بود حاضر شود، در خود صريحا ببيند و بشناسد و به اصلاح آن مشغول گردد، به توفيق الله تعالى.

[و من جاهد فإنما يجاهد لنفسه إن الله لغني عن العالمين‌][١].

و كسى كه [در راه خدا] بكوشد فقط به سود خودش مى‌كوشد؛ زيرا خدا از جهانيان بى‌نياز است.

و طالب صادق بايد كه بنا بر معنى اين آيت، محقق بداند كه هر خير و طاعت و عبوديت كه از وى در وجود آيد، فايده و نفع آن و روح و راحت در عاقبت هم، با نفس او راجع خواهد بود، خصوصا چيزى كه به خلاف نفس تعلق دارد؛ زيرا كه اگر چه نفس را در ابتداى احوال از آن كراهيتى بود، وليكن آن كراهت‌ها از آن بود كه بر آن ناپسنديده‌ها كه ضد آن است، عادت كرده بود و عادت چون قوى شود، طبيعت گردد و نيز هنوز ذوق و راحت آنچه ضد آن است نيافته، اما هرگاه كه شخص از سر شوق و عشق، يا از روى عقل و طريق علم، به مخالفت نفس مشغول شود و به تدريج او را اندك اندك از آن عادت باز مى‌آورد، چون عزم او قوى بود و در آن قصد صادق باشد و شرايط اخلاص را در اعمال خود نگاه دارد، البته به قدر

[١] -عنكبوت( ٢٩): ٦.