مواردى هست در نقل قول كه گوينده شيوه سخن را از ضمير مخاطب بضمير سوم شخص تغيير مى‌دهد. همانا اين حاكى از تغييرى است كه در خاطر گوينده مى‌گذرد يا فعلا مؤلف آنرا در خاطر گوينده مى‌گذراند كه بجاى ادامه خطاب بفكر مى‌پردازد. بنظر من اين يكى از اصطلاحات مخصوص است كه گواهى مى‌دهد بر واحد بودن مؤلف:

كرده او ناكرده انگاشتيم ٢٣/ ١٣

هرچه زودتر شتابد ٣٩/ ٧

جهد آن كند تا بدانچه بر او اعتماد افتاده است بجاى آرد، همه خدمتى كرده باشد ١٠٩/ ٥

و نخواهم كه او از هيچ تكلفى كند ١١٠/ ٢

پس از اين خويشتن را نگاه دارد و نيز چنين دليرى نكند ...... ١١٦/ ٩، ١٠

و اين عجب‌تر كه مى‌پندارد كه هرچه در بيت المال است مال اوست ١٩١/ ١٢

فرمودن براى بيان تعارف‌

در موارد زير فعل «فرمودن» نه تنها معنى «امر و فرمان دادن» دارد ولى براى بيان ادب و تعارف استعمال شده بطورى كه بجاى «معلوم بكنند» نوشته است «معلوم فرمايند كرد»:

معلوم فرمايند كرد ١٤٠/ ٧

ارزانى مى‌فرمايد داشت ١٤٢/ ٩

وفا نمى‌فرمايد كرد ٢٠٩/ ٢٠

گويا از چنين عبارتها استعمال امروزه «فرمودن» در مواقع ادب و تعارف اقتباس شده است چنانكه بجاى «بيان كردن» «بيان فرمودن» و امثال آن رايج شده است.

ضميمه (ز) فعلهاى شرطى- وجوه قديمى و استعمالهاى قديمى‌

١. وجوه ماضى استمرارى شرطى و ماضى بعيد شرطى‌

در فارسى متقدمان فعل ماضى استمرارى شرطى نه تنها با آوردن «مى» بر سر فعل ساخته مى‌شده است بلكه همچنين «ى» را در آخر فعل اضافه مى‌كردند. وجه اخير تقريبا