سير الملوك (سياست نامه) - خواجه نظام الملک توسي - الصفحة ١٢٤
و تدبير ده تنه چون زور ده مرده باشد.» و در هرحالى نيروى ده مرده بيشتر و قوىتر از نيروى يك مرده باشد، همچنين تدبير ده كس قوىتر از تدبير[١] دو كس باشد يا سه كس يا پنج كس. و همه جهانيان متّفقاند كه از آدميان هيچ كس داناتر از پيغامبر ما محمد مصطفى عليه الصلوة و التحيه نبوده است. همه دانش كه او را بود- از پس همچنان بديدى كه از پيش و آسمانها و زمينها و بهشت و دوزخ و لوح و قلم و عرش و كرسى و آنچه در اين هر دو ميان است بر او عرضه كردند و جبرئيل عليه السلام هر زمان همى آمد و وحى همى آورد و از بوده و نابوده خبر همى داد- با چندين فضيلت و معجزات كه او را بود ايزد تعالى او را همى فرمايد «وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ.» (يا محمد چون كارى خواهى كرد و يا مهمّى ترا پيش آيد با ياران خويش تدبير كن.) او را مشورت همى فرمايد كردن. چون او بىنياز نبود از تدبير و مشورت ببايد دانستن كه هيچ آفريده بىنياز نتواند بود.
٢- پس چنان واجب كند كه چون[٢] پادشاه كارى خواهد كرد و يا او را مهمّى پيش آيد با پيران و هواخواهان و اولياء دولت خويش مشاورت كند تا هركسى را]٧٥ b[ در آن معنى هرچه فراز آيد بگويند و آنچه راى پادشاه ديده باشد با گفتار هر يكى مقابله كنند و هر يكى چون گفتار و راى يكديگر بشنوند و براندازند راى صواب از آن ميان پديدار آيد و راى و تدبير صواب آن باشد كه عقلهاى همگنان بر آن متّفق شود كه «چنين مىبايد كرد.» و مشورت ناكردن در كارها از ضعيفرايى باشد و چنين كس را خودكامه خوانند و چنانكه هيچ كارى بىمردان كار نتوان كرد همچنين هيچ شغلى بىمشورت نيكو نيايد و الحمد للّه كه خداوند عالم را خلّد اللّه ملكه همراى قوى است و هم مردان كار و تدبير دارد[٣]. و ليكن اين قدر از جهت شرط كتاب ياد كرده شد.
[١] - تدبيرd : نيروىPC -:N
[٢] - چونN -:PC
[٣] - دارد:PC دارN