كنجكاو و جستجوگر او را سخت به خود مشغول مى‌كرد؛ ماجراى مشروطه،[١] طرح تقسيم ايران بين روس و انگليس،[٢] به توپ بستن مجلس،[٣] ماجراى ستارخان و باقرخان،[٤] شهادت شيخ فضل‌الله،[٥] جنگ جهانى اول؛[٦] بعدها نيز ماجراى تنگستان،[٧] نهضت جنگل‌[٨] و ....

در جنگ جهانى اول، وقتى احتمال حمله روس‌ها و اشغال خمين مطرح شد، روح‌الله كه در سنين نوجوانى بود، تفنگ به‌دست گرفت و همراه مردان خمين، به دفاع از شهر پرداخت.[٩]

بيش از پانزده بهار از عمرش سپرى نشده بود كه بيمارى وبا، جان بسيارى از اهالى خمين را گرفت و سرانجام نوبت به خانواده او نيز رسيد. ابتدا عمه‌اش كه زنى بسيار خودساخته و شجاع بود و در تربيت او نقش به‌سزايى داشت و مدت كمى بعد، مادر مهربانش كه از خانواده‌هاى سرشناس و روحانى خمين بود، درگذشت و روح‌الله در تنهايى و در كوران غم‌ها و سختى‌ها آبديده‌تر و مقاوم‌تر شد.

[١]. مشروطه در نهم دى‌ماه ١٢٨٥ و با امضاى مظفرالدين شاه رسميت يافت؛ اما حوادث فراوانى پيش از اين تاريخ و پس از آن واقع شده است.

[٢]. محمد تركمان، اسنادى درباره هجوم انگليس و روس به ايران( ١٢٨٧- ١٢٩١ ش)، ص ٥١ و ٥٢.

[٣]. اين ماجرا به پيشنهاد آمرانه روس‌ها و به فرمان محمدعلى‌شاه در دوم تيرماه ١٢٨٧ اتفاق‌افتاد.

[٤]. سال‌هاى ١٢٨٧ و ١٢٨٨ ش.

[٥]. مردادماه ١٢٨٨ ش.

[٦]. اين جنگ در سال ١٢٨٩ ش آغاز شد و تا ١٢٩٣ ادامه يافت و حاصل آن، به نقلى، ٥/ ١٣ ميليون كشته و ميليون‌ها زخمى و بى‌خانمان بود.

[٧]. ١٣٠٠- ١٢٩٢ ش.

[٨]. ١٢٩٩- ١٢٩٢ ش.

[٩]. بنگريد به: سيدروح‌الله موسوى‌خمينى( امام)، صحيفه امام، ج ١١، ص ٢٥٩؛ ج ١٢، ص ٣٧٤.