حديث منزلت، ثقلَيْن، غدير و ... موضوع جانشينى امام‌على (ع) و ديگر امامان معصوم (عليهم السلام) را بيان كرده‌اند. بنابراين از ديدگاه شيعه، تمامى حكومت‌هايى كه در زمان امامان معصوم (عليهم السلام) تشكيل شده و به غيرمعصوم واگذار شده، برخلاف خواست و اراده خداوند و حكومتى نامشروع و غاصبانه بوده‌اند و مردم نيز وظيفه داشتند كه چنين حكومت‌هايى را مشروع نپندارند و در حد توان، براى بازگرداندن حكومت به صاحبان اصلى آن تلاش كنند.

اما از نگاه شيعه، در زمان غيبت امام زمان (عج)، چه كسى حق حكومت بر مردم را دارد؟ آيا اين امكان وجود دارد كه خداوند در دوره غيبت، اداره امور جامعه را به مردم سپرده باشد تا هرگونه خود صلاح مى‌دانند عمل كنند و خود تنها به ذكر كلياتى در صفات حاكم و ويژگى‌هاى حكومت بسنده كرده باشد؟ در غير اين صورت چه شخص يا اشخاصى از سوى خداوند اجازه تشكيل حكومت دارند و از چه راهى مى‌توان آنها را شناخت؟

به ديگر سخن، ولايت بر مسلمين كه اصالتاً از آنِ خدا است و در زمان حيات پيامبر (ص) و امامان معصوم (عليهم السلام)، به آنها واگذار شده بود، در زمان غيبت امام‌زمان (عج)، به چه كسانى واگذار شده است؟

گفتار دوم: نظريه ولايت فقيه‌

مقدمه‌

بسيارى از انديشمندان شيعى بر اين باورند كه در زمان غيبت امام عصر (عج)، ولايت و سرپرستى امور مسلمين به فقيهان شيعه واگذار شده است و تنها آنان حق تشكيل حكومت و اجراى احكام اسلام را دارند. پيش از آنكه به تبيين اين‌نظريه و بررسى دلايل آن بپردازيم، بهتر است با معانى لفظى و اصطلاحى واژه‌هاى به‌كار رفته در اين نظريه و نيز پيشينه نظريه «ولايت فقيه» بيشتر