اما درباره جريان‌هاى چپ، به‌ويژه حزب توده بايد گفت پس از قيام پانزدهم‌خرداد و حمايت حزب توده از سركوب قيام،[٢] و نيز به دليل وابستگى به شوروى، زندگى اشرافى سران حزب، كم‌كارى، جنگ قدرت در ميان رهبران حزب و اشتباهات فاحش در تصميم‌گيرى‌هاى سياسى، بيشتر هواداران اين حزب‌يا از آن جدا شدند يا با انشعابات مختلف، راه خود را جدا كردند. از آن پس رهبران جريان چپ، يا به خارج از كشور رفتند، يا به‌عنوان نيروهاى كمونيست در زندان بودند، يا در اثر برخوردهاى شديد رژيم، منزوى شدند و يا به مبارزات مسلحانه و جنگ‌هاى چريكى روى آوردند. اما به هر جهت در ميان توده مردم جايگاهى نداشتند.

[١]. همان، ص ٣٤٣.

[٢]. وابستگى حزب توده به شوروى سبب شد، تا همچون شوروى، از سركوب قيام ١٥ خرداد حمايت كند.