آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٥٠ - روزگار امام على (ع)

يارانش مى‌خواست براى مردم، حديث بگويند، به سؤالات آنان، پاسخ دهند و با دانشمندان، به گفتگو بنشينند.

سخنان حكمت‌آموز على (ع) كه به زيبايى بيان مى‌شد، دوستداران دانش را به گِرد او فراهم مى‌آورد و آنان با كوشش خود، سخنان امام را جمع مى‌كردند. آنچه امروزه در اختيار ماست، نتيجه تلاش ياران امام است. برخى از ياران امام كه سخنان ايشان را مى‌نوشتند، عبارت‌اند از: اصبَغ بن نُباته، ابو رافع، عبد الله بن عبّاس و سليم بن قيس.

خوش‌بختانه، احاديث امام على (ع) كه به صورت نامه و يا خطابه بيان مى‌شد، در موضوعات گوناگونى است. احاديث اعتقادى، اخلاقى، ادعيه، حقوق و قضا، بخشى از احاديث امام على (ع) است.

شيوه امام در انتشار حديث، بسيار نو و ويژه بود، به گونه‌اى كه امام براى اعضاى خانواده، دوستان و عموم مردم، نامه مى‌نوشت. برخى از اين روش‌ها، مانند نگارش نامه به عموم مردم، در زمان خلفاى پيشين، سابقه نداشت و اهمّيت افكار عمومى در نزد امام على (ع) را نشان مى‌دهد. براى آشنايى با روش‌هاى امام و نيز سخنان زيبايش، مى‌توان به كتاب نهج البلاغه- كه گزيده‌اى از سخنان امام على (ع) است-، مراجعه كرد. براى نمونه، امام فرموده است:

قَدر الرَّجُلِ عَلى قَدرِ هِمَّتِه.[٤٨]

منزلت آدمى، به قدر همّت اوست.

افزون بر سخنان و نامه‌هاى امام على (ع)، سه اثر مكتوب ديگر از امام، گزارش شده است: كتاب على (ع)، صحيفه على (ع) و مصحف على (ع). ويژگى‌هاى هر يك از اين نوشته‌ها، بسيار طولانى است. در اين‌جا تنها به اين نكته اشاره مى‌كنيم كه دو اثر نخست، دو سخنان پيامبر (ص) و نگارش امام على (ع) است و مصحف على (ع)، كتاب قرآنى است كه امام در حاشيه آن، نكات تفسيرى و قرآنى‌اى را كه از پيامبر (ص) فرا گرفته بود، نوشته است. اين سه اثر، همواره امانتى در اختيار امامان شيعه (عليهم السلام) بوده است.

[٤٨]. نهج البلاغة، حكمت ٤٧.