آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٠٤ - ٥ گردآورى احاديث هم خانواده

حديث‌پژوهان، در مواردى كه مفهومِ حديث روشن نيست به گِردآورى همه قرينه‌ها مى‌پردازند و از ره‌آورد همنشينى قرينه‌ها با سخن معصوم به مقصود اصلى امام (ع) نزديك مى‌شوند. براى نمونه در حديثى از پيامبر (ص) مى‌خوانيم:

مَنْ بَشَرّني بِخُروجِ آذار فله الجنة.[١٢٧]

هر كه مرا به خروج [ماه‌] آذار، بشارت دهد، به بهشت مى‌رود.

ماه» آذار «دومين ماه از ماه‌هاى رومى و معادل نيمه فروردين تا اردى‌بهشت ماه است. اين حديث بدون توجه به فضاى صدور آن چندان مفهوم نيست و برخى نويسندگان سُنّى آن را نپذيرفته‌اند امّا هنگامى كه فضاى صدور حديث را در كنار آن قرار مى‌دهيم. مفهوم حديث تبيين خواهد شد: پيامبر (ص) روزى در مسجد قبا در جمع گروهى از يارانش نشسته بود و فرمود: نخستين فردى كه بر شما وارد شود، بهشتى خواهد بود. برخى از ياران بيرون رفتند تا شتابان بازگردند. و به سبب اين خبر از بهشتيان شوند. پيامبر اين موضوع را دانست از آن روى به جمع بازمانده فرمود: اكنون گروهى شتابان به مسجد وارد مى‌شوند هر كدام از ايشان كه «به من بشارت خروج آذار را دهد، به بهشت مى‌رود». اصحاب وارد شدند و پيامبر (ص) پرسيد: اكنون در كدام ماه از ماه‌هاى رومى هستيم. ابوذر بلافاصله فرمود: «قَدْ خَرَجَ آذار: ماه آذار رفت».[١٢٨] اين حديث با بازسازى همان فضا نشان مى‌دهد كه هدف پيامبر معرفىِ ابوذر به عنوان فردى بهشتى بوده است و بشارت به تمام شدن ماه آذار تنها براى معرفى ابوذر بوده است.

٥. گردآورى احاديث هم‌خانواده‌

پنجمين مرحله در فهم حديث كه بيشتر حديث‌پژوهان به آن اهميت مى‌دهند، گردآورى احاديث ديگر و هم‌خانواده با حديثِ مورد بحث است. چنين روشى از ديرباز مورد توجه فقيهان و محدثان شيعه بوده است. آنان با گِردآورى تمامى احاديث در يك موضوع، نَماى حقيقى هر موضوعِ حديثى را ترسيم مى‌كردند. براى‌

[١٢٧]. مقدمة ابن الصلاح، ص ١٦١.

[١٢٨]. ر. ك: روش فهم حديث، ص ١٣٢ به نقل از معانى الاخبار، ص ٢٠٤.