آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٦٣ - روزگار امام حسن عسكرى (ع)

آنان بيزارى مى‌جستند. امام هادى (ع) در بيان خويش، از سويى جايگاه والاى امامت را به گونه‌اى ترسيم مى‌كرد كه عظمت امام، محفوظ بماند و از سوى ديگر، غُلات نتوانند از اين احاديث، سودجويى كنند.

نمونه‌اى از احاديث امام هادى (ع)

الجاهلُ أسيرُ لسانِهِ.[٥٨]

نادان، در بند زبان خويش است.

يكى از احاديث گران‌بهاى امام هادى (ع)، «زيارت جامعه كبيره» است كه با آن زيارت نامه، مى‌توان تمام امامان (عليهم السلام) را زيارت كرد. «زيارت جامعه»، رابطه زيباى «توحيد» و «امامت» را ترسيم مى‌كند و به گونه‌اى دقيق، جايگاه توحيد را نشان مى‌دهد و نقش امام معصوم را در جامعه توحيدى، تبيين مى‌نمايد.

در دوران امام هادى (ع)، كتاب‌هاى با عنوان «مسائل» و «نوادر» كه دو گونه از نگارشِ حديث است، از شاگردان امام هادى (ع) به نسل‌هاى بعد، منتقل شد.

روزگار امام حسن عسكرى (ع)

امام حسن عسكرى (ع)، در سال ٢٥٤ هجرى به امامت رسيد و در سال ٢٦٠ هجرى در سامرّا به شهادت رسيد. مدّت كوتاه امامت امام حسن عسكرى (ع) و فضاى نظامى سامرّا- كه دستگاه حكومت، در آن تمامِ رفتارها و ديدارهاى امام را زير نظر داشت-، سبب كاهش ارتباط مردم با امام شد و در نتيجه، احاديثِ چندانى از اين امام بر جاى نمانده است. با اين همه، امام به پرسش‌هاى مردم، به صورت مكتوب، پاسخ مى‌داد و در مواردى نيز با حكمت و موعظه خويش، مشتاقان را راه نمايى مى‌فرمود. برخى از پژوهشگران، از يكصد و بيست جلد تفسير امام عسكرى (ع) سخن گفته‌اند كه امروز، تنها يك مجلّد آن، باقى است، ولى در درستى انتساب چنين كتاب تفسيرى به امام، ترديدهاى فراوانى وجود دارد و بهتر است كه تفسير موجود را منسوب به امام بدانيم. در احاديث اخلاقى بر جاى مانده از امام حسن عسكرى (ع) مى‌خوانيم:

[٥٨]. الدرّة الباهرة، ص ٤١.