آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٩٠ - ويژگى هاى «تحف العقول»

از جايگاه والايى برخوردار بوده، مؤلّف آن به علم و فضيلت و ادب، ستوده شده است. متون حديثى موجود در تحف العقول، نشان‌دهنده علم و فضل مؤلّف آن است.[٩١]

مؤلّف، در مقدّمه كتاب خود مى‌گويد:

علماى شيعه، كتاب‌هاى مختلفى در احكام و فرائض نوشته‌اند و لزومى براى نگارش جديد در آن موضوعات نيست. سخنان امامان (عليهم السلام)، مشتمل بر حكمت‌ها و مواعظ مختلفى است كه شامل وعده و وعيد و ترغيب بر مكارم اخلاق، و نهى از مساوى آن است. نيز شامل احاديث كوتاهى است كه از آن بزرگان، نقل گرديده و معانِى بلندى در بر دارند. چون كتابى مشتمل بر اين مواعظ، حكمت‌ها و احاديث كوتاه، نوشته نشده بود، اين كتاب را تأليف كردم و اسناد آن را حذف كردم تا كتاب، مختصر شود.[٩٢]

ويژگى‌هاى «تحف العقول»

١. احاديث اين كتاب، عموماً حكمت‌ها و مواعظ پيشوايان معصوم (عليهم السلام) در ترغيب به امر آخرت و بى اعتنايى به دنيا و توجّه به مكارم اخلاقى و آداب ممدوح دينى است.

٢. تفكيك روايات بر اساس هر يك از معصومان (عليهم السلام)، بدين نحو كه مؤلّف كتاب، ابتدا سخنان پيامبر (ص) و سپس به ترتيب، سخنان يازده امام معصوم (غير از امام مهدى (ع)) را در ابواب جداگانه، جمع كرده است. وى در ذيل نام هر معصوم، چند سخنرانى بلند از او را ذكر مى‌كند و در آخر سخنان كوتاه منقول از آن امام (عليهم السلام)، را نقل مى‌نمايد.

٣. در پايان كتاب، پس از بيان احاديث امام يازدهم، سفارش‌هاى خداوند متعال به حضرت موسى و حضرت عيسى (عليهماالسلام) و نيز اندرزهاى مسيح (ع) در سه بخش‌

[٩١]. براى مثال، در مقايسه بين سفارش‌نامه مالك اشتر موجود در تحف العقول و نهج البلاغة، متوجّه تفاوت‌هايى بين آن دو مى‌شويم. متن تحف العقول، كامل‌تر و روان‌تر از نهج البلاغة است. ظاهراً سيد رضى، بعضى از قسمت‌هاى اين نامه بلند را حذف كرده است.

[٩٢]. تحف العقول، ص ٢.