از پرسش‌هاى مهم، اين است كه: اسلام، چه علومى را به رسميت مى‌شناسد؟ آيا وقتى صحبت از علم مى‌شود، تنها علوم دينى و به اصطلاح، حوزوى، منظور است يا علوم روز و مادّى ... را نيز شامل مى‌شود؟

در پاسخ، بايد گفت: اسلام، هم به دنيا اهمّيت مى‌دهد و هم به آخرت. مسئله اساسى از ديدگاه اسلام، تكامل انسان است كه در اين دنيا صورت مى‌گيرد و نتيجه آن در آخرت، نمايان مى‌شود. زندگى دنيا، اگر هدف غايى قرار نگيرد، نه تنها اشكالى بدان وارد نيست؛ بلكه مورد تأييد و تأكيد است. از اين رو، دانش‌هاى مربوط به مهارت‌هاى زندگى دنيوى نيز با همين شرط، در اسلام، مطلوب است. اسلام، به كمك به انسان و برآوردن نيازها و برطرف كردن مشكلات وى، اهمّيت بسيار مى‌دهد. روشن است كه تحقّق بسيارى از اين امور، بسته به كسب دانش است. از اين رو، اسلام، علومى را كه درجهت خدمت به بشر باشد، ارج مى‌نهد.

به بيان ديگر، تحصيل هر دانشى كه مقدّمه سازندگى مادّى و معنوى، دنيوى و اخروى و فردى و اجتماعى است و بدون آن، اساس حيات مادّى و معنوى انسان در مخاطره قرار مى‌گيرد، به صورت عينى‌[٣٤٢] يا كفايى، بر مردم، واجب است. از نظر اسلام، آشنايى با دانش‌هايى كه مقدّمه سازندگى فردى‌اند و افراد جامعه، بدون آن‌ها، قادر به انجام دادن تكاليف اعتقادى خود نيستند، بر فردْ فردِ جامعه، واجب است، كه از آن جمله‌اند: شناخت اصول عقايد، شناخت واجبات و محرّمات، و ارزش‌ها و ضدّ ارزش‌ها، كه برهمگان واجب است و يادگيرى هر شخص، موجب رفع تكليف از ديگران نمى‌شود. امّا دانش مورد تأييد، به اين قِسم، ختم نمى‌شود. كسب دانشى كه مقدّمه سازندگى و تأمين نيازهاى اجتماعى است و جامعه بدون آن، قادر به ادامه حيات نيست و يا با مشكل جدّى رو به رو مى‌شود و يا نمى‌تواند در مقابل تهاجم احتمالى دشمن، از خود دفاع كند، بر افرادى از جامعه كه توان تحصيل آن دانش را

[٣٤٢]. واجب عينى، تكليفى است كه بر عهده همه افراد جامعه است و انجام دادن آن به وسيله برخى، موجب برداشته شدن تكليف از ديگران نمى‌شود.