آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٥٩ - روزگار امام رضا (ع)

احتجاجات و يا مناظرات، شيوه ديگرى از نشر حديث است كه هر يك از طرفين، حجّت و دليل بر حق بودن خويش را ارائه مى‌كرد و خواننده امروزى با مطالعه احاديثِ احتجاجات، با شيوه استدلالى امامان (عليهم السلام) آشنا خواهد شد.

احاديث بر جاى مانده امام كاظم (ع) در موضوعات گونه‌گونى است: فقه، اعتقادات، اخلاق و عقل. بيشترين احاديثِ امام، در موضوع فقه است كه بيانگر فراوانى پرسش‌هاى فقهى است. احاديث اعتقادى امام، در محيطى پديد آمد كه مباحث كلامى جديد، رواج داشت. عقل و جايگاه آن در معارفِ دينى نيز در ميان احاديثِ امام كاظم (ع) جايگاهى والا و درخور دارد. كمترين احاديثِ بر جاى مانده از امام كاظم (ع) در موضوعات اخلاقى است.

نمونه‌اى از احاديث امام كاظم (ع):

رَأسُ السَّخاءِ أَداءُ الأَمانةِ.[٥٥]

اوج سخاوت، امانتدارى است.

روزگار امام رضا (ع)

امام رضا (ع) در سال ١٨٣ هجرى به امامت رسيد و در سال ٢٠٣ هجرى، در مرو به شهادت رسيد. مدّت بيست ساله امامت امام رضا (ع) را مى‌توان به دو دوره كلّى تقسيم كرد: دوره نخست هفده سال به طول انجاميد و امام (ع) در مدينه به سر مى‌برد كه ادامه شرايطِ امامان پيشين بود دوره دوم، سه سال آخر عمر شريف امام رضا (ع) را شامل مى‌شود كه در خراسان گذشت و شرايط جديدى براى امام فراهم آمد. دوران امامت امام رضا (ع)، دوران ويژه‌اى در تاريخ حديث، محسوب مى‌شود؛ زيرا آغاز پيدايش «جوامع موضوعى حديث» است و احاديث «اصول أربعمئة»- كه پيش‌تر، از آن سخن گفتيم-، به وسيله ياران امام به كتاب‌هايى كه در بر گيرنده موضوعات مختلف فقهى بود، منتقل شد و كتاب‌هاى سى‌گانه حسين بن سعيد و كتاب جامع احمد بن محمّد بن أبى نصر بَزَنطى، از آن جمله است. بنا بر اين، دستيابى شيعيان به‌

[٥٥]. نزهة الناظر، ص ١٩٠.