آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٧٦ - ١ إرحَم، تُرحَم!

١٠. دورى و دوستى‌[٦٠٢]

مفهوم اين مَثَل مشهور فارسى، اين است كه برخى انسان‌ها به گونه‌اى هستند كه هر قدر همديگر را كمتر ببينند، دوستى آنان، پايدارتر است. البته اين واقعيت، عموميت ندارد و بسا دوستانى كه هر روز، در كنار يكديگرند، ولى دوستى آنان، هيچ‌گاه به دشمنى تبديل نمى‌شود. امّا به طور معمول، اگر انسان‌ها همواره و پيوسته در كنار هم باشند و دائم، همديگر را ببينند، ميزان علاقه و دوستى‌شان، كاهش مى‌يابد؛ امّا اگر مدّتى دور از هم باشند، شوق ديدار دوباره، در دل آنان، شعله‌ور مى‌شود.

در روايات آمده كه يكى از اصحاب پيامبر (ص)، هرگاه كه فرصت و امكانش را مى‌يافت، به ديدار پيامبر خدا (ص) مى‌شتافت و چشم از روى مبارك ايشان، بر نمى‌داشت. روزى پيامبر بزرگوار اسلام، به آن صحابى خود فرمود:

زُرْ غِبّاً تَزدَدْ حُبّاً.[٦٠٣]

يك روز در ميان ديدار كن تا مِهرت افزون گردد.

تأثير لفظى- معنايى‌

همچنان‌كه گفتيم، گاه در مَثَلى، روح و پيام حديثى ديده مى‌شود، امّا با الفاظ فارسى. گاهى نيز افزون بر معنا، الفاظ آن نيز برگرفته از حديث شريفى از پيامبر (ص) يا امامان معصوم (عليهم السلام) است. اين مَثَل‌ها، در واقع، تكرار همان احاديث نغز و كوتاه است كه با همان شكل و شمايل عربى خود، شهرت يافته‌اند. البته ممكن است كسى كه يكى از اين نوع مَثَل‌ها را به كار مى‌بَرَد، معناى تك تك كلماتش را نداند، امّا مراد و مقصود از آن را مى‌داند. اكنون، چند نمونه از اين‌گونه امثال حديثى را باز مى‌گوييم:

١. إرحَم، تُرحَم!

در منابع حديثى، از امام على (ع) نقل شده كه خطاب به يكى از يارانش فرمود:

[٦٠٢]. امثال و حكم، ج ٢، ص ٨٣٥.

[٦٠٣]. بحار الأنوار، ج ٧١، ص ٣٥٥.