آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٥٠ - ٤ ترجمه

يعنى پيامبر (ص) فرمود: «چشمان من مى‌خوابند، امّا قلبم، هرگز از خدا، غافل نمى‌شود».

صورت اصلى اين روايت شريف، اين‌گونه است:

تَنامُ عَيناى وَلا يَنام قَلبى.[٥٢١]

دو چشمم مى‌خوابند؛ ولى قلبم نمى‌خوابد.

صنعت حل يا تحليل، اين امكان را فراهم مى‌كند كه شاعر، بتواند احاديث بيشترى را در شعر خود بياورد؛ زيرا گاه تنگناى وزن و قافيه، مانع از آوردن عبارات عربى آيات و احاديث، در شعر مى‌شود، امّا با اندكى دست‌كارى در صورت ظاهرى عبارات، اين مشكل، حل مى‌شود. همچنان كه گفتيم، از اين آرايه، بايد در حدّ ضرورت، استفاده كرد و اكنون مى‌افزاييم كه در حلّ عبارت، نبايد معناى آن تغيير يابد.

٤. ترجمه‌

گاهى اشعار و عباراتى در متون ادبى مى‌يابيم كه ترجمه دقيق يا آزادى از يك حديث است. در اين نوع از تأثير، نويسنده يا شاعر، تصريح مى‌كند كه اين سخن، از فلان معصوم (ع) است و براى مثال مى‌گويد: «گفت پيغمبر كه ...» يا «اين سخن، از مصطفاست ...». به هر روى، فرق تأثير گزارشى يا ترجمه‌اى با تأثير محتوايى، كه پس از اين خواهيم گفت، در همين نكته است كه در اوّلى، به حديث بودن سخن، تصريح مى‌شود و در دومى، فقط به پيام و محتواى حديث، اشاره مى‌گردد.

براى تأثير ترجمه‌اى، سه مثال روشن مى‌آوريم:

ناصر خسرو مى‌گويد:

[٥٢٠]. مثنوى، دفتر دوم، بيت ٣٥٤٩.

[٥٢١]. ر. ك: احاديث مثنوى، ص ٧٠.

[٥٢٢]. ديوان اشعار، ص ١١٩.