آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٥١ - آداب دعا

(ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ؛)[٢٤١] مرا بخوانيد تا به شما پاسخ دهم.

آن‌كه خدا را بشناسد، بى‌دريغ، به عبادت او روى مى‌آورد؛ زيرا بى‌نيازى خدا و مؤثّر بودن او را در مى‌يابد و از دگر سو، نيازمندى خود را احساس مى‌كند. در اين‌جاست كه انسان عابد، با خدا، نجوا مى‌كند و او را مى‌خواند. بنا بر اين، آنچه نماد پرستش آدمى است، نيايش اوست. پيامبر اعظم، رابطه ميان دعا و عبادت را چنين ترسيم فرموده:

الدُعاءُ مُخُّ العِبادَةِ.[٢٤٢]

دعا، مغزِ عبادت است.

آداب دعا

نيايش، برخاسته از فطرت آدمى است و به هر گونه‌اى مى‌توان خدا را خواند و با او سخن گفت؛ امّا تمامى اديان براى نيايش، آدابى را ترسيم كرده‌اند. در دين اسلام نيز آدابى براى دعا، وارد شده است. مهم‌ترين ادب دعا، «شناخت پروردگار» و «قطع اميد» از غيرِ اوست. كسى كه «قدرت و حكمت» خدا را بشناسد و آن‌گاه، او را بخواند، بى‌ترديد، دعايش برآورده خواهد شد؛ زيرا براى چنين انسانى، پاسخ خداوند، همان اجابت دعاست؛ خواه خداوند، حاجتش را در اين دنيا برآورد و يا آن‌كه بهتر و بالاتر از نيازش را در آخرت به او باز دهد. به هر حال، براى خداشناس واقعى، سخن گفتن با پروردگار، مهم است و همين كه مى‌داند خدا به گفتارش گوش فرا مى‌دهد، بهترين اجابت الهى است. البته بايد دانست كه استجابت دعا، با شناخت پروردگار، رابطه‌اى مستقيم دارد و به هر ميزان كه انسان، خداشناس‌تر باشد،

دعايش نيز به اجابت، نزديك‌تر است، زيرا خدا را مى‌شناسد و از درخواست‌هايى كه مخالف حكمت پروردگار است، پرهيز مى‌كند؛ ولى آن كه با خدا بيگانه است، به هنگام گرفتارى، تنها به نياز خود مى‌انديشد و حكمت خداوند را ناديده مى‌گيرد و در نتيجه، به خواسته خود، دست نمى‌يابد و از خدا، نااميد مى‌شود.

[٢٤١]. سوره غافر، آيه ٦٠

[٢٤٢]. سنن الترمذى، ج ٥، ص ٤٥٦، ح ٣٣٧٦.