آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٠٠ - ١ دست يابى به متنِ درست

فرزندش علّامه مجلسى به شرحِ گسترده احاديث پرداختند و دشوارى‌هاى آن را براى عالمان و مشتاقانِ علوم اهل بيت گشودند.

در دوره صفويه واژه‌شناسى به نام «طريحى» كتاب «مجمع البحرين» را نگاشت و كوشيد تا واژگان دشوار قرآن و حديث را با نمونه‌هاى فراوان توضيح دهد.

عالمان معاصر نيز روش‌هاى دانش‌وران كهن را ادامه دادند و با تدوين شرح‌ها و مجموعه‌هاى حديثى نوپديد به فهم امروزين حديث يارى رساندند.

مراحل فهم حديث‌

١. دست‌يابى به متنِ درست‌

پژوهشگر حديث پيش از بررسى متن حديث به درستى متن اطمينان مى‌كند و سپس به تحليل آن مى‌پردازد. براى اطمينان يافتن از درستى متن حديث، به دو دانش حديثى نيازمنديم:

الف- دانش رجال‌

ب- مآخذيابى.

در دانش رجال از درستى روايت‌كنندگان متن آگاه مى‌شويم و در دانش‌مصدريابى با فراهم آوردن روايت‌ها و نسخه‌هاى گوناگون به متن اصلى نزديك مى‌شويم. در اين مرحله پژوهشگر، با آگاهى‌هاى فراوانى كه از دانش‌هاى كتاب شناختى دارد، متنِ درست حديث را از ميانِ نسخه‌هاى متعدد حديث برمى‌گزيند. در اين مرحله گاه اختلافاتى در واژه‌ها گزارش شده است كه بايد بهترين احتمال را برگزيد. براى نمونه در حديثى آمده است: «انَّ مِنَ القول عيالًا».[١١٤] عيال در لغت به معناى نيازمندى و يا خانواده است.[١١٥] و برخى جمله را چنين ترجمه كرده‌اند:

«برخى از سخنان عيال است يعنى سخنى كه وبال بود در دنيا و آخرت».[١١٦]

[١١٤]. سنن أبى داوود، ج ٢، ص ٤٧٩.

[١١٥]. لسان العرب، ج ١١، ص ٤٨٢.

[١١٦]. شهاب الأخبار با ترجمه، ص ٣٥٦.