آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ١٩٣ - انگيزه متعالى

تَعَلَّم ما تَعَلَّمْتَ لِتَعمَلَ بِهِ، وَ لا تَعَلَّمهُ لِيتَحَدَّثَ بِهِ، فَيكونَ عَلَيك بورُهُ، وَ يكونَ لِغَيرِك نورُهُ.[٣٥٥]

آنچه را مى‌آموزى، براى آن بياموز تا بدان، عمل كنى، و براى آن مياموز تا از آن، سخن برانى، كه [تنها] وبالش گريبان گير تو مى‌شود و نورش، از آنِ جز تو.

ايشان، در باره انگيزه خودبرتربينى و مال‌اندوزى نيز مى‌فرمايد:

مَن تَعَلَّمَ العِلْمَ لِلتَّكبُّرِ ماتَ جاهِلًا، وَ مَن تَعَلَّمَ لِلقَولِ دُونَ العَمَلِ ماتَ مُنافِقًا، وَ مَنْ تَعَلَّمَهُ لِلمُناظِرَة ماتَ فاسِقًا، وَ مَن تَعَلَّمَهُ لِكثرَة المالِ ماتَ زِنديقًا، وَ مَن تَعَلَّمَهُ لِلعَمَلِ ماتَ عارِفًا.[٣٥٦]

هركس دانش بياموزد تا بزرگى كند، نادان مى‌ميرد، و هركس تنها براى گفتن، نه عمل كردن، فرا بگيرد، منافق مى‌ميرد و هركس براى مناظره [و جدل‌] بياموزد، فاسق مى‌ميرد و هركس براى فراوانىِ ثروت، بيآموزد، غيرمسلمان مى‌ميرد و هركس براى عمل كردن فرا گيرد، با معرفت مى‌ميرد.

دانش را بايد براى خدا فرا گرفت، حتّى اگر دنيوى باشد، به شرط مفيد و سودمند بودن آن. فراگيرى براى خدا، يعنى از آن جهت دانش را فرا گيريم كه فضيلتى مورد تأييد خداوند متعال است و به انجام رساندن آن، خشنودى الهى را به دنبال داشته باشد و به وسيله آن، بتوان به بندگان خدا، خدمت كرد و دين الهى را تقويت نمود و يا واجبات زندگى دنيوى و اخروى را ادا كرد.

دانش مفيد، چه دينى باشد و چه غير دينى، هم خودش نزد خداوند، ارزشمند است، و هم كارايى و كاربردى كه در مقام عمل دارد، گران‌بها و ارجمند. لذا با در نظر داشتن اين شروط، مى‌توان در فراگيرى و كاربست، انگيزه الهى داشت و چنين انگيزه‌اى، لطف و پاداش الهى را در پى دارد، علاوه بر آن كه فوايدى دنيوى نيز در بر خواهد داشت. رسول خدا (ص) در اين باره مى‌فرمايد:

[٣٥٥]. همان، ح ٩١٤.

[٣٥٦]. همان، ح ٩١٦.