آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٤٧ - تدوين احاديث پيامبر (ص)

توجه به شخصيت محورى پيامبر، سخنان و رفتار ايشان را به ذهن مى‌سپردند. نقل شفاهى در اين دوران فراوان است و استناد به سخنان و سيره پيامبر از همان زمان آغاز شد و سنّت پيامبر يكى از منابع علمى مسلمانان به شمار آمد. پيامبر (ص) نيز بارها با سخنان، رفتار و تشويق و تأييدهاى خود، اهميت گِردآورى حديث را تبيين مى‌فرمود. نمونه‌اى از سخنان پيامبر (ص) در اين باره را مى‌آوريم.

اكْتُبُوا لأبى شاة[٤١]: براى ابو شاة (يمنى) بنويسيد. «اين سخن را پيامبر در پاسخ شخصى به نام ابوشاة يمنى كه از ايشان خواسته بود، حديث خود را تكرار كنند، فرمود».

- قَيدّوا العِلمَ بالكِتابِ‌[٤٢]؛ دانش را با نوشتن به بند كشيد.

اكْتُبُوا هذا العِلْمَ، فإنّكُم تَنْتَفِعُونَ بِهِ إمّا فى دُنْياكم و إمّا فى آخَرِتكُم‌[٤٣]؛ اين دانش را بنويسيد، چرا كه شما در دنيا يا آخرت از آن بهره‌مند مى‌شويد.

در زمان پيامبر عده‌اى از ياران با نگارش حديث مخالف بودند از اين رو به عبدالله پسر عمروعاص كه مجموعه‌اى از احاديث پيامبر را گِرد آورده بود، گفتند: تو هر سخنى را از پيامبر (ص) مى‌نويسى در حالى كه او هم انسانى (همانند ديگران) است و از سرِ ناراحتى و يا خشنودى سخن مى‌گويد. عبدالله از نوشتن باز ايستاد و اين گفته صحابه را به پيامبر (ص) عَرضه داشت. رسول خدا فرمود: «اكْتُبْ فَوَ الذى نَفسى بيده ما خَرَجَ مِنْهُ إلّا حَقٌ‌[٤٤]؛ بنويس سوگند به خدايى كه جانم در دست اوست از اين دهان جز سخن حق بر نمى‌آيد».

سيره و رفتار عملى پيامبر هم حكايت از نگارش حديث در زمان آن بزرگوار دارد. مرحوم آية الله احمدى ميانجى- از محققان معاصر- حدود سيصد متن مكتوب از نامه‌هاى پيامبر به شاهان، فراخوان‌هاى برخى افراد به دين اسلام، پيمان‌

[٤١]. صحيح بخارى، ج ٣، ص ٩٥.

[٤٢]. تحف العقول، ص ٣٦.

[٤٣]. كنز العمال، ج ١٠، ص ٢٦٢، ح ٢٩٣٨٩.

[٤٤]. سنن دارمى، ج ١، ص ١٢٥.