سده دهم تا دوازدهم، فرصت مناسبى بود كه عالمان شيعى، آثار حديثى را به فارسى برگردانند تا عموم مردم بتوانند از خواندن سخنان معصومان، لذّت ببرند. شيخ بهايى، ملّامحسن فيض كاشانى، آقاجمال خوانسارى، ملّا محمّدتقى مجلسى و علّامه محمّدباقر مجلسى، از عالمانى هستند كه آثار حديثى زيبايى را به فارسى برگرداندند. جامع عبّاسى، شرح غرر الحكم، لوامع صاحبقرانى و ترجمه توحيد مُفضّل، از آثار باقى مانده اين دوران به زبان فارسى است.

. غريب‌نگارى: در اين دوران، شرح واژگان دشوارياب- كه به «غريب»، شهرت دارند، رشد فزاينده‌اى يافت و افزون بر توضيح واژگان دشوار در كتاب‌هاى الوافى و بحار الأنوار، كتاب مستقل مجمع البحرين و مطلع البدرين، اثر فخر الدين طُرَيحى، در اين دوره نگاشته شد. طُرَيحى، با توجّه به احاديث پيشوايان معصوم، واژگان دشوار احاديث را تبيين كرده است.

. رجال‌شناسى: عالمانِ رجالى اين دوران، با استفاده از آثار رجالى كهن، نوآورى‌هايى را در اين علم، پديد آوردند، به گونه‌اى كه كتاب‌هاى ايشان تا سال‌ها مورد استفاده عالمان حديث قرار مى‌گرفت. منهج المقال يا رجال الكبير ميرزا محمّد استرآبادى و مجمع الرجال قُهپايى- كه در بر گيرنده كتب رجالى پيشين بود-، از جمله تأليفات رجالى مهمّ اين دوران است.

. مصطلحات: دانشى است كه به بررسى كلى احوالات حديث و چگونگى گزارشِ آن مى‌پردازد. در سده‌هاى دهم تا دوازدهم هجرى، كتاب‌هايى ويژه اين دانش، نگاشته شد. شهيد ثانى، دو كتاب البداية و الرعاية را در اين باره نگاشت. شيخ بهايى نيز با نگارش الوجيزه، كتابى مختصر و زيبا در شرح اصطلاح‌هاى حديثى به يادگار نهاد.

سده‌هاى سيزدهم و چهاردهم‌

سده‌هاى سيزدهم و چهاردهم هجرى، شاهد ظهور تفكّرات جديدى در اسلام بود؛ عالمان اصولى كه در برابر افراطيگرى اخباريان، مقاومت مى‌كردند روشِ اجتهادى و ژرف‌نگرى اصولى، از پذيرش بدون بررسى احاديث، سر بر مى‌تافت و روايات را پس از نقد و بررسى علمى مى‌پذيرفت.