آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٧٢ - سده هاى دهم تا دوازدهم هجرى

استفاده كرد كه امروزه، برخى از آن‌ها در اختيار ما نيست و ما تنها با رهاورد تلاش علّامه مجلسى، مى‌توانيم به ميراث كهن خويش، پى ببريم.

. تك‌نگارى‌ها: نوشتن كتاب بر اساس موضوعات مورد نياز جامعه، از ديگر فعّاليت‌هاى حديث‌پژوهى اين دوران است. براى نمونه، شيخ حرّ عاملى، احاديث قدسى را در كتابى به نام الجواهر السَنية، فراهم آورد. وى معتقد بود تا آن زمان در شيعه، چنين كتابى نگاشته نشده است. برخى ديگر از عالمان اين دوره، بر پايه سفارشى از پيامبر (ص) به گِرد آورى چهل حديث (اربعين حديث) و شرح و توضيح آن پرداختند. اگر چه اين گونه نگارشى، پيشينه‌اى كهن دارد؛ ولى در سده دهم تا دوازدهم، گسترش يافت. الأربعين شيخ بهايى، الأربعين ملّا محمّدتقى مجلسى و الأربعون حديثاً قاضى سعيد قمى، از جمله اين تأليفات است.

. تفسير روايى: تفسير قرآن بر اساس روايات، كار مهم ديگرى بود كه عالمان شيعى در سده‌هاى يازدهم و دوازدهم، نمونه‌هاى با ارزشى را براى ما به يادگار نهادند. تفسير الصافى ملّا محسن فيض كاشانى، البرهان فى تفسير قرآن سيد هاشم بحرانى و نور الثقلين عبد العلى حُوَيزى عروسى، از تفاسير روايى اين دوران است كه آيات قرآن را با استفاده از احاديث، تفسير كرده‌اند.

. شرح‌نگارى: يكى از مهم‌ترين فعّاليت‌هاى حديثى سده‌هاى يازدهم و دوازدهم، شرحِ كتاب‌هاى حديثى مهم مانند الكافى، تهذيب الأحكام و كتاب من لا يحضره الفقيه است كه تا پيش از اين زمان، سابقه نداشت. عالمان شيعى با دقّت در كتاب‌هاى چهارگانه، بر آن‌ها شرح‌هايى نوشتند و افزون بر آن، صحيفه سجّاديه و كتاب‌هاى در زمينه اصول اعتقادى و حديث، مورد توجّه شارحان قرار گرفت و شرح‌هاى استوارى براى اين كتاب‌ها نوشته شد.

. فارسى‌نويسى: اگر چه برخى عالمان شيعى، در سده‌هاى گذشته، آثارى را به فارسى نگاشتند و ترجمه‌هايى از قرآن و تفسير قرآن (تفسير ابو الفتوح) و احاديث كوتاه، در دسترس مردم بود؛ ولى استفاده از متون حديثى، در انحصار عالمان دينى و آگاهان به زبان عربى بود.