آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٧٠ - سده هاى دهم تا دوازدهم هجرى

١. گستردگى فعّاليت‌هاى حديثى در سده‌هاى چهارم و پنجم: هيمنه فعّاليت‌هاى حديثى در اين دو قرن و بويژه آثار ارزشمند شيخ طوسى، تا سال‌ها بر ديگر آثار دانشمندان شيعى سايه افكند، به گونه‌اى كه بسيارى از دانشمندان، از انجام دادن فعّاليت‌هاى حديثى جديد، خوددارى كردند و به افق‌هاى جديدى غير از حديث‌پژوهى مى‌انديشيدند.

٢. ضرورت مطالعات تخصّصى: با توجّه به تدوين جوامعِ حديثى اوّليه، عالمان شيعه، مطالعات تخصّصى را وجهه همّت خويش قرار دادند و در موضوعاتى مانند فقه و بررسى‌هاى رجالى، تأمّل بيشترى كردند تا كتاب‌هاى فقهى ارزشمندى را براى ما به يادگار نهند.

٣. شرايط نابه‌سامان سياسى: در اواسط سده پنجم هجرى، تركان سلجوقى به بغداد يورش بردند و از هر گونه فعّاليت علمى شيعيان، جلوگيرى كرده، آن را سركوب مى‌كردند. برخورد با شيعيان تا سال‌ها ادامه يافت؛ ولى عالمان شيعى با تلاش و مجاهدت خويش، از اين ميراث كهن، نگهدارى كردند و آن را به نسل‌هاى بعد سپردند.

سده‌هاى دهم تا دوازدهم هجرى‌

قرن دهم هجرى، پايان‌بخش دوران ركود حديث‌پژوهى در نزد شيعه است؛ زيرا تحوّلات سياسى در ايران، به روى كار آمدن حكومت صفويه انجاميد و پادشاهان صفوى، زمينه مناسبى را براى ترويج شيعه اثنا جعفرى فراهم آوردند. عالمان ژرف‌انديش شيعى، از لبنان و عراق به ايران مهاجرت كردند و مباحث علمى، رونق فراوانى يافت.

اين سال‌ها با نام بزرگانى همچون محقّق كَرَكى، شهيد ثانى، شيخ بهايى، محمّدتقى مجلسى (مجلسى اوّل)، محمّدباقر مجلسى (علّامه مجلسى) و ملّا محمّدامين استرآبادى، گره خورده است. بررسى زندگانى اين بزرگان، جلوه‌اى از تاريخِ حديث‌پژوهى را پيشِ روى ما مى‌نهد كه در اين مختصر نمى‌گنجد.

جريان اخباريگرى نيز كه با رويكرد افراطى به احاديث مى‌نگريست و از نقد حديث، پرهيز مى‌كرد، در همين دوران و با انديشه‌هاى ملّا محمّدامين استرآبادى‌