فرمان داده و به سوى آن دعوت نموده بودند، براى نجاشى مجسّم كرد. بيشتر آنچه او بدان‌ها اشاره كرد، آموزه‌هاى اخلاقى مقبول همگان و تغيير دادن زشتى و بدى به زيبايى و نيكى بود. نتيجه اين مقايسه نشان مى‌دهد كه اخلاق عملى مسلمانان، به طور مستقيم و كاملًا روشن، از قرآن و سپس، سخنان و عملكرد پيامبر اكرم و پس از ايشان، از سيره ائمّه اطهار و ديگر پيشوايان دينى، سرچشمه مى‌گيرد.

مسلمانان مى‌ديدند كه پيامبر (ص) با همه فضائل وجودى و بلند مرتبگى‌اش، در كنار آنها مى‌نشيند و زير گرماى آفتاب مدينه، با حوصله، به درد دل‌هاى پيرزنى گوش مى‌سپارد؛ پا به پاى آنان، براى ساختن مسجد، سنگ مى‌آورد و توهين‌ها و درشتناكى‌هاى بسيارى از اعراب جاهلى را تاب مى‌آورد و جز به نرمى و لطافت، سخن نمى‌گويد و تنها به مدارا و دوستى، فرمان مى‌دهد و با اين همه، به گاه دفاع از مدينه و زنان و كودكان و دارايى مسلمانان، زودتر از همه، بر مَركب خويش، سوار مى‌شود و در ميدان رزم، جلوتر از همگان، با دشمنان خونخوار و جسور مى‌جنگد، آن گونه كه براء بن عازب مى‌گويد:

هنگامى كه جنگ شدّت مى‌گرفت، به [پشت سر] پيامبر خدا (ص) پناه مى‌برديم و رزمنده شجاع، كسى بود كه همگام پيامبر باشد و دوشادوش ايشان، مبارزه كند.[١٣]

پندها و ره‌نمودها، دركنار دستگيرى‌ها و يارى‌هاى پيامبر (ص) و عمل به آنچه مى‌فرمود، صداقت گفتارش را به مسلمانان، نشان مى‌داد و مسلمانان، به روشنى، معناى (خُلُقٍ عَظِيمٍ‌)[١٤] را مى‌فهميدند و به آسانى و با اطمينان كامل قلبى، فرمان قرآن را در اسوه قرار دادن او مى‌پذيرفتند و به تدريج، همان خُلق و خو را در خود پديد مى‌آوردند و سپس، نشر مى‌دادند.

اين راه تابناك، با دوازده خورشيد ديگر، همچنان روشن مانْد و بخش قابل توجّهى از سخنان امامان و رفتار معصومان (عليهم السلام)، به صورت آموزه‌هاى اخلاقى و دستورهاى كلّى و عمومى اخلاق درآمد، مانند قاعده طلايى:

[١٣]. ميزان الحكمة، عنوان نبوّت خاصّة، باب« شجاع».

[١٤]. سوره قلم، آيه.