آشنايى با حديث - استادان دانشكده علوم حديث - الصفحة ٢٩ - حديث و اخلاق

اجعَل نَفسَكَ ميزاناً فيما بَينَكَ و بَينَ غَيرِكَ، فأَحِبَّ لِغَيرِكَ ما تُحبُّ لِنَفسِكَ وَ اكرَه لَهُ ما تَكرَهُ لَها؛[١٥]

نفس خود را ميزان رفتارت با ديگران قرار بده، آنچه براى خود دوست دارى براى ديگران هم دوست بدار و آنچه براى خود نمى‌پسندى براى ديگران هم مپسند.

خوش‌بختانه، بسيارى از آموزه‌هاى اخلاقى معصومان، به صورت احاديث مستند، و بخشى هم بدون سند، حكايت شده و به كتاب‌هاى كوچك و بزرگ حديثى، راه يافته است. اكنون، بخش بزرگى از كتاب‌هاى حديثى مانند الكافى، كتاب من لايحضره الفقيه، بحار الأنوار و ميزان الحكمة، شامل احاديث اخلاقى است و كتاب‌هاى حديثى كهن و معتبرى مانند الخصال صدوق، المحاسن برقى، و مكارم الأخلاق طبرسى، تقريباً ويژه اخلاق است.

به يقين، مى‌توان گفت: موعظه‌ها و نصيحت‌هاى واعظان سده‌هاى نخست اسلام، بر آيات و احاديث، استوار بوده است و تا آن‌گاه كه اخلاق حكيمان يونان، از طريق ترجمه، به عرصه جامعه اسلامى پا نهاد، تنها منبع اصلى درس‌هاى اخلاق و منبرهاى پند و اندرز، قرآن و سنّت بوده است و پس از ورود آراى حكيمان اخلاقى يونان نيز، حديث، همچنان در كنار قرآن، نقش پُررنگى در تدوين رساله‌هاى اخلاقى و تشكيل جلسات اخلاقى داشته است و كتاب‌هاى حديث، يكى از اصلى‌ترين منابع مورد مراجعه عالمان اخلاق بوده است. امروزه نيز درس‌هاى اخلاق در كتاب‌هاى مرتبط، عموماً آكنده از حديث است و اگر حديث را از آن‌ها كنار بگذاريم، جز چند جمله مشهور و اشعار زيبا، چيزى نمى‌ماند و جالب توجّه اين كه بسيارى از اين اشعار و جمله‌هاى مشهور اخلاقى، يا ترجمه حديث هستند و يا الهام گرفته از آن، كه در گفتار «حديث و ادب فارسى»، به آن پرداخته شده است.

[١٥]. نهج البلاغه، نامه.